Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-10-13T21:27:01.802467+00:00

Саҥа Кэс Тыл: 1 Коринф христианнарыгар

Саҥа Кэс Тыл: 1 Коринф христианнарыгар

1. Саҥа Кэс Тыл

1. Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

2. Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

3. Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

4. ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Саҥа Кэс Тыл

Саҥа Кэс Тыл

1. Аан тыл

2. Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

1. 1 Коринф христианнарыгар

Библия тылбааһын Института

Москва, 2017

ISBN 978-5-93943-255-9 © Институт перевода Библии, 2008, 2017

Аан тыл

Аан тыл[1]

Бу Таҥара үөрэҕин Саҥа Кэс Тылын сахалыы кинигэтин тутан олорор үтүө дьоммун ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин!

Сахалар былыргы төрүттэрэ Тэнгри диэн биир Таҥара баарын билэллэр эбит. Онон нуучча дьоно 1632 сыллаахха кэлэн «Лена остуруогун», ол иһигэр чочуобунаны туппуттарыгар, кинилэр бэрт сотору сулууспаҕа сылдьар, сүрэхтэнэр, бэргэһэлэнэр буолбуттар. Холобур, Семен Дежнев 1640 сыллаахха Бороҕон сахатын кыыһын Абакайааданы бэргэһэлээбит. XVII үйэҕэ, 1663 сыллаахха Якутскай куоракка Спасскай манастыыр, 1708 сыллаахха Троицкай Собор тутуллубуттар, улуустар, нэһилиэктэр аайы чочуобуналар, Таҥара Дьиэлэрэ оҥоһуллубуттар. Холобур, 1700 сыллаахха Индигир өрүс үрдүгэр Зашиверскайга эриэккэстэй бэйэлээх Спасскай храм тутуллубут. Бу кэнниттэн 1812–1819 сылларга аҕабыыттар саха алпаабытын оҥорон, Таҥара үөрэҕин сахалыы тылбаастаан кинигэнэн таһаарыыны саҕалаабыттар. Революция буолуор диэри Таҥара үөрэҕин уонна сулууспатын 50-ча кинигэтэ бэчээттэммит, ол иһигэр Сибэтиэй Евангелие 3 төгүл тахсыбыт. Улуу миссионердар Святитель Иннокентий Вениаминов, епископ Дионисий (Хитров) уонна протоиерей Димитриан Попов суруга-бичигэ суох саха тылын сайдыытыгар бастакы тулхадыйбат акылааты уурсубуттар, хараҥаҕа олорбут норуоту Таҥара абыраллаах сырдыгар кытыарбыттар. Кинилэр сүҥкэн өҥөлөрүн биһиги саха дьоно улаханнык кэриэстиибит.

Онтон араас кэрдиис кэмнэр ааспыттарын кэннэ, бу 2004 сылга, биһиги үөрүүбүтүгэр, Саҥа Кэс Тыл сахалыы аан бастаан толору тылбаастанан күн сырдыгын эмиэ көрөн кэллэ. Биллэр күчүмэҕэйдэрдээх билиҥҥи кэмҥэ саха норуотугар бу сыаната биллибэт күндү духуобунай бэлэх буолар. Маннык күндү бэлэҕи тэрийэн оҥордо Москватааҕы Библия тылбааһын Института (директор – доктор Марианна Беерле-Моор). Бу институт бары үлэһиттэригэр биһиги махталбыт улахан.

Киһи аймах олоҕор эркээйи буолбут Саҥа Кэс Тыл муудараһын, үрдүк поэзиятын атын тылынан биэрэр уустугун, улахан эппиэттээҕин ким барыта өйдүүрэ буолуо. Ол да буоллар бу судургута суох сорук саха тыллаахха кэбэҕэстик өйдөнөр, дууһатыгар тиийэр гына ис киирбэхтик, тупсаҕайдык уонна талааннаахтык толорулунна диэн мин тус бэйэм киэн тутта, үөрэ саныыбын. Саха литературнай тылын сайдыытыгар бу Саҥа Кэс Тыл тылбааһа биир бэлиэ, боччумнаах хардыы буолан, саха тыла «муора курдук бастар бараммат баайын» илэ-бодо көрдөрүүһү.

Икки тыһыынча сыл анараа өттүгэр былыргы грек тылынан суруллубут Сибэтиэй Евангелие сахалыы тахсыыта сүдү суолталаах. Саха дьоно Айыы Тойон Таҥараларын үөрэҕин ис сүрэхтэриттэн ылыннахтарына эрэ, Таҥараны билэн, бары куһаҕан дьаллыктан босхолонон, аньыыттан ырааһыран, Кини ыҥырар эйэлээх, тапталлаах, сырдык кэскиллээх олоҕор тиийиэхтэрэ.

Улуу миссионердар сүүстэн тахса сыллааҕыта тоҥ хаарга үктээбит ыллыктарын салгыы солоон иһэр архиепископ Гермаҥҥа, бу тылбаас үлэтин көҕүлээбитин, бары өттүнэн көмөлөспүтүн иһин, биһиги аман өс алгыспытын холбуубут.

Бу кинигэ тахсыытыгар үлэлээтилэр: консультант, доктор Дэвид Джон Кларк (Англия, Холбоһуктаах Библейскэй Уопсастыбалар), богословскай редактор, тылбаасчыт Саргылана Леонтьева, филологическай редактор, доктор Николай Ефремов, тылбаасчыттар Мария Алексеева, Аита Шапошникова, Светлана Егорова-Джонстон, Валерий Бурцев. Кинилэргэ бука барыларыгар барҕа махтал буоллун. Кинигэ художнига Иван Поповка, Олох аал луук маһын уруһуйдаабыт Кая Леонтьеваҕа уонна тылбаас уустук үлэтигэр ис сүрэхтэриттэн көмөлөспүт бары үтүө дьоммутугар истиҥ махталбытын тиэрдэбит.

Саҥа Кэс Тыл литературнай редактора

Дмитрий Сивцев-Суорун Омоллоон

* * *

Саҥа Кэс Тыл уонна Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ холбуу Сибэтиэй Суруйуулар эбэтэр Библия диэн ааттаналлар.

Саҥа Кэс Тыл грек тылынан суруллубут 27 кинигэттэн, оттон Эргэ Кэс Тыл еврей тылынан суруллубут 39 кинигэттэн тураллар. Сорох сиэркэптэр Эргэ Кэс Тылга грек тылынан суруллубут өссө хас да кинигэни эбии киллэрэллэр.

Былыргы еврей тылынан суруллубут Эргэ Кэс Тылга Айыы Тойон Таҥара сири-халлааны, киһини айбытын, киһи аньыыны оҥорон Кинини кытта эйэтин сүтэрбитин уонна Таҥара киһини бырастыы гына кэлэригэр киһи аймаҕы хайдах өр кэм устата бэлэмнээбитин туһунан кэпсэнэр.

Оттон Саҥа Кэс Тыл биһиги эрабыт бастакы үйэтин иккис аҥаарыгар былыргы грек тылынан суруллубута. Бу хомуурунньукка түөрт Евангелие, Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара, Апостоллар илдьит суруктара уонна Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы киирэллэр. Евангелиелары барыта түөрт ааптар суруйбут: Матфей, Марк, Лука уонна Иоанн. Бу Иисус Христос сирдээҕи олоҕун араас түгэннэрин сырдатар түөрт кинигэ бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаспат истииллээхтэр. Сибэтиэй Апостоллар Дьайыыларыгар Айыы Тойон Халлааҥҥа барыыта, Сибэтиэй Тыын үөһэттэн түһүүтэ итиэннэ Рим империятын бары муннуктарыгар маҥнайгы христианнар түмсүүлэрин – сиэркэптэрин үөскээһинэ кэпсэнэр.

Саҥа Кэс Тылга барыта сүүрбэ биир илдьит сурук киирэр. Бу христианнарга туһуламмыт суруктары сибэтиэй Апостоллар Павел, Иоанн, Петр, Иаков уонна Иуда суруйбуттар. Еврейдэргэ суруллубут илдьит сурук ааптара чопчу биллибэт эрээри, былыргы христианскай үгэскэ олоҕуран, Павел Апостол буолуон сөп диэн сабаҕалыыллар. Апостоллар итэҕэл бары өрүттэрин ырытан, Иисус Христос үөрэҕин толору быһааран, христианнарга араас тыын суолталаах ыйыылары биэрэллэр.

Саҥа Кэс Тыл бүтэһик кинигэтэ – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы (грек. Апокалипсис) – инникини өтө көрөр, төлкөлүүр, киһиэхэ эрэли биэрэр кинигэ. Сибэтиэй Иоанн уус-уран тылынан кэнэҕэски киһи аймах уустук олоҕун арыйан көрдөрөр уонна эйэ-ил, кырдьык, дьол олохсуйар саҥа сирэ-халлаана айылларын кэпсиир. Бу урут сахалыы тылбаастамматах кинигэ.

Биһиги тылбааспыт синодальнай тылбааска төрүт буолбут былыргы грек омук тылынан суруллубут тиэкискэ олоҕурар. Бу тиэкис бары аныгы тылбаастар төрүттэрин – Барбара Аланд, Курт Аланд, Иоганнес Каравидопулос, Карло М. Мартини уонна Брюс М. Метцгер редакцияларынан төрдүһүн тахсыбыт былыргы греческэй тиэкистэри – кытта сөп түбэһиспэт түгэннэрдээх. Олору үксүлэрин кинигэ сирэйин алын өттүгэр бэлиэтээтибит.

Бу былыргы грек тылынан суруллубут Саҥа Кэс Тыл сахалыы тылбааһын биһиги инникитин өссө чочуйар, тупсарар, көннөрөр соруктаахпыт. Онон ытыктабыллаах ааҕааччыларбыт бэйэлэрин санааларын биһигини кытта үллэстэллэрэ буоллар, сөптөөҕүн көрөн, кэлин кинигэ саҥалыы тахсыытыгар махталы кытта туһаныа этибит. Биһиги аадырыспыт:

Институт перевода Библии

101000 Россия, Главпочтамт Москва, а/я 360.

Библия тылбааһын Института тылбаасчыттарга, редактордарга уонна бу кинигэ тахсарыгар көмөлөспүт дьоҥҥо бука барыларыгар махтанар.

Библия тылбааһын Института

Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

БИБЛИЯ КИНИГЭЛЭРИН КЫЛГАТЫЛЛЫБЫТ ААТТАРА

Ветхий Завет [2]

Быт – Бытие

Исх – Исход

Лев – Левит

Числ – Числа

Втор – Второзаконие

Нав – Книга Иисуса Навина

Суд – Книга Судей Израилевых

Руфь – Книга Руфь

1 Цар – Первая книга Царств

2 Цар – Вторая книга Царств

3 Цар – Третья книга Царств

4 Цар – Четвертая книга Царств

1 Пар – Первая книга Паралипоменон

2 Пар – Вторая книга Паралипоменон

Езд – Книга Ездры

Неем – Книга Неемии

Есф – Книга Есфирь

Иов – Книга Иова

Пс – Псалтирь

Притч – Притчи Соломона

Еккл – Книга Екклесиаста, или Проповедника

Песн – Песнь песней Соломона

Ис – Книга пророка Исайи

Иер – Книга пророка Иеремии

Плач – Плач Иеремии

Иез – Книга пророка Иезекииля

Дан – Книга пророка Даниила

Ос – Книга пророка Осии

Иоиль – Книга пророка Иоиля

Ам – Книга пророка Амоса

Авд – Книга пророка Авдия

Иона – Книга пророка Ионы

Мих – Книга пророка Михея

Наум – Книга пророка Наума

Авв – Книга пророка Аввакума

Соф – Книга пророка Софонии

Агг – Книга пророка Аггея

Зах – Книга пророка Захарии

Мал – Книга пророка Малахии

Саҥа Кэс Тыл

Мф – Матфейтан Сибэтиэй Евангелие

Мк – Марктан Сибэтиэй Евангелие

Лк – Лукаттан Сибэтиэй Евангелие

Ин – Иоантан Сибэтиэй Евангелие

Апос – Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара

Иак – Иаков Апостол илдьит суруга

1 Пет – Петр Апостол бастакы илдьит суруга

2 Пет – Петр Апостол иккис илдьит суруга

1 Ин – Иоанн Апостол бастакы илдьит суруга

2 Ин – Иоанн Апостол иккис илдьит суруга

3 Ин – Иоанн Апостол үһүс илдьит суруга

Иуд – Иуда Апостол илдьит суруга

Рим – Рим христианнарыгар илдьит сурук

1 Кор – Коринф христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Кор – Коринф христианнарыгар иккис илдьит сурук

Гал – Галатия христианнарыгар илдьит сурук

Эф – Эфес христианнарыгар илдьит сурук

Флп – Филиппы христианнарыгар илдьит сурук

Кол – Колосс христианнарыгар илдьит сурук

1 Фес – Фессалоника христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Фес – Фессалоника христианнарыгар иккис илдьит сурук

1 Тим – Тимофейга бастакы илдьит сурук

2 Тим – Тимофейга иккис илдьит сурук

Тит – Титкэ илдьит сурук

Флм – Филимоҥҥа илдьит сурук

Евр – Еврейдэргэ илдьит сурук

Арыл – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы

[1] Бу аан тылы Д.К.Сивцев – Суорун Омоллоон Саҥа Кэс Тыл маҥнайгы тахсыытыгар (Библия тылбааһын Института, Москва, 2004) анаан суруйбута.

[2] Ветхий Завет – Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ сахалыы толору тылбаастана иликтэрин быһыытынан ааттарын нууччалыы биэрдибит.

1 Коринф христианнарыгар

1 Коринф христианнарыгар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

1

СИБЭТИЭЙ ПАВЕЛ АПОСТОЛ КОРИНФ ХРИСТИАННАРЫГАР БАСТАКЫ ИЛДЬИТ СУРУГА

11-2Таҥара Коринф[*] куораттааҕы сиэркэбигэр: Христос Иисуһу итэҕэйэн Таҥараҕа анаммыттары, сибэтиэй буоларга ыҥырыллыбыттары кытта бииргэ ханна баҕарар – кинилэргэ да, биһиэхэ да, – Айыы Тойоммут Иисус Христос аатын ыҥырааччыларга бука барыгытыгар – Иисус Христос Апостола буоларга Таҥара көҥүлүнэн ыҥырыллыбыт Павелтан уонна бырааккытыттан Сосфентан+.

3Эһиэхэ Аҕа Таҥарабытыттан уонна Айыы Тойон Иисус Христостан бары илгэлээх үтүөнү кытта эйэ-ил тосхойо туруохтун!

Таҥараҕа махтаныы

4Эһиги Христос Иисуһу итэҕэйэн Таҥара илгэлээх үтүөтүн бэлэх ылбыккыт иһин, мин Таҥарабар өрүүтүн махтанабын. 5Христостуун биир буолан, эһиги тугу барытын – тыл уонна билии бары баайын – сомсубуккут+. 6Биһиги Христос туһунан туоһулаабыппыт кырдьыгын Таҥара ити курдук бигэргэппит буолан, 7эһиги билигин, Айыы Тойоммут Иисус Христос кэлэрин кэтэһэргитигэр, Сибэтиэй Тыын биэрэр ханнык да дьоҕурунан тутайбаккыт+. 8Айыы Тойоммут Иисус Христос Күнүн эһиги туох да буруйа-сэмэтэ суох көрсөргүт туһугар, Кини эһигини тиһэҕэр тиийэ халбаҥнаабат чиҥ гыныаҕа+. 9Уолун Иисус Христоһу, биһиги Айыы Тойоммутун кытта ыкса бодоруһарга эһигини ыҥырбыт Таҥара ити курдук эрэбил+.

Итэҕэйээччилэр хайдыһыылара

10Бырааттарыам, Айыы Тойоммут Иисус Христос аатынан эһигиттэн көрдөһөбүн: бука бары сүбэҕитин түмэн биири этэр буолуҥ, бэйэ-бэйэҕит икки ардыгар ханнык да хайдыһыы ончу суох буоллун, бары биир тыынынан, биир санаанан сомоҕолоһуҥ+. 11Хлоя дьиэ кэргэниттэн иһиттэхпинэ, бырааттарым, эһиги бэйэҕит искитигэр мөккүөрдээх эбиккит+. 12Ити эһиги хас биирдиигит «мин Павел киһитэбин», «оттон мин Аполлос киэнэбин», «мин Кифаны батыһабын», «оттон мин – Христоһу» дииргитин этэбин+. 13Ама Христос хас да бөлөххө хайынна дуо?[*] Эбэтэр эһиги тускутугар кириэскэ Павел тиириллибитэ этэ дуу? Эбэтэр эһиги Павел аатынан сүрэхтэммиккит дуу+? 14Эһигиттэн Крисп уонна Гаий кэннэ атын кими да сүрэхтээбэтэҕим иһин Таҥараҕа[*] махтанабын,+
15онон бэйэтин аатынан сүрэхтээбитэ диэн миигин ким да этэр кыаҕа суох. ( 16Өссө Стефан дьиэ кэргэнин сүрэхтээбитим, онтон атыттары сүрэхтээбиппин өйдөөбөппүн.)+
17Христос миигин сүрэхтээтин диэн буолбакка, Евангелиены иһитиннэрдин диэн ыыппыта, итиэннэ Христос Кириэһин күүһүн сүтэрбэтим туһугар, Кини миэхэ киһи аймах муудараһын тутуннарбатаҕа+.

Христос – Таҥара сүдү күүһэ, муудараһа

18Кириэс туһунан үөрэтии, өлүү суолунан баран иһээччилэр истэллэригэр «өйө суох дойҕох», оттон биһиэхэ, быыһанааччыларга, Таҥара күүһэ буолар+. 19Суруйууларга «муударайдар муударастарын моҥкуруут ыытыам, билиилээхтэр билиилэрин билиниэм суоҕа» диэн этиллэр. 20Оччоҕо ханна баарый муударай өйдөөх? Ханна баарый дириҥ билиилээх сокуонньут? Ханна баарый бу үйэ сатабыллаах мөккүһээччитэ? Бу аан дойду муудараһа олох да муударайа суоҕун Таҥара көрдөрдө буолбаат+? 21Бу аан дойду бэйэтин муударай өйүн күүһүнэн Таҥараны, Кини муудараһын көрөн билбэтэҕин иһин, Таҥара Кинини итэҕэйээччилэри биһиги үөрэтэр үөрэхпит «өйө суох» тылынан быыһыырга быһаарыммыта. 22Иудейдар итэҕэтэр дьикти бэлиэлэри эрэйэллэр, гректэр үрдүк муудараһы көрдүүллэр,+
23оттон биһиги – кириэскэ тиириллибит Христос туһунан иһитиннэрэбит. Кини иудейдарга – харгыс таас, атын норуоттарга – «өйө суох дойҕох»,+
24оттон ыҥырыылаахтарга, кинилэр, иудей да, грек да буоллуннар, Таҥара күүһэ уонна үрдүк муудараһа – Христос – буолар;+
25тоҕо диэтэххэ, Таҥара «муударайа суох» курдук дьайыыта дьон дьайыытынааҕар муударай, Таҥара «мөлтөх» курдук дьайыыта дьон дьайыытынааҕар күүстээх.

26Бырааттарым, Таҥара ыҥырыылаахтара, бэйэҕитин да ылан көрүҥ: эһиги урут ким-туох дьон этигитий? Бу дойду сыанабылынан муударай дэтиэх эһиэхэ элбэҕэ көстүбэт, кыахтаах-былаастаах дэтиэх хойуута суох, үтүө төрүттээх дэтиэх эмиэ аҕыйах. 27Ол эрээри Таҥара, муударайдары саакка ыытаары, бу дойду муударайа суоҕун, кыахтаахтары кыбыһыннараары, бу дойду кыаҕа суоҕун талбыта; 28суолталааҕы суох оҥороору, бу дойду аата-суола суоҕун, биллибэтин-көстүбэтин, суолтата суоҕун талан ылбыта+. 29Онон хайа да киһи Таҥара иннигэр өҥнөр кыаҕа суох+. 30Таҥара биһигини Христос Иисустуун биир гынан, Христос биһиги муудараспыт буолбута, биһигини буруйтан быыһаабыта, Бэйэтигэр анаммыт сибэтиэй дьон гынан толуйан ылбыта+. 31Онон «ким эмэ тугунан эмэ хайҕаныан баҕарар буоллаҕына, Айыы Тойон дьайыытынан хайҕаннын»+.

2

2^1Бырааттарым, мин эһиэхэ Таҥара туһунан кэрэһилии[*] кэлэрбэр этэр тылым дэгэтинэн кэрэхсэтэ, өркөн өйбүнэн сөхтөрө кэлбэтэҕим+. 2Эһиэхэ сылдьар кэммэр мин Иисуһу – кириэскэ тиириллибит Христоһу – эрэ билэргэ, онтон атыны барытын таһыччы умнарга быһаарыммытым+. 3Онон эһиэхэ мөлтөөн-ахсаан, ис-испиттэн саллан, улаханнык долгуйан сылдьыбытым+. 4-5Эһиги итэҕэлгит киһи муудараһыгар буолбакка, Таҥара күүһүгэр тирэҕирэрин туһугар, мин этэр тылым да, үөрэтэр үөрэҕим да киһи муудараһын итэҕэтиилээх тыла буолбакка, Тыын күүһүн кэрэһитэ буолбута++.

Сибэтиэй Тыын биэрэр муудараһа

6Оттон дьиҥ муудараһы биһиги сиппит-хоппут дьоҥҥо иһитиннэрэбит; биһиги бу үйэ да, бу үйэ баранар былаастаах баһылыктарын да муудараһын буолбатах,+
7Таҥара муудараһын – Кини биһигини албан аатырдар туһуттан, ханнык да үйэ үүнүөн инниттэн оҥкуллаан баран, кэмэ кэлиэр диэри кистии сылдьыбыт кистэлэҥин – иһитиннэрэбит+. 8Биһиги иһитиннэрэр муудараспытын бу үйэ баһылыктарыттан ким да билбэтэх; билбиттэрэ эбитэ буоллар, кэрэмэн килбиэн Айыы Тойонун кириэскэ тиириэ суох этилэр+. 9Ол гынан баран Суруйууларга этиллибитин курдук, «Таҥара Кинини таптыыр дьоҥҥо тугу бэлэмнээбитин биир эмэ киһи хараҕынан көрбүтэ, кулгааҕынан истибитэ, сүрэҕинэн сэрэйбитэ диэн суох».

10Оттон биһиэхэ Таҥара бу кистэлэҥ муудараһы Бэйэтин Тыынынан арыйбыта; Тыын ол курдук тугу барытын, бэл диэтэр, Таҥара түгэҕэ биллибэт дириҥнэрин кытта чинчийэр+. 11Киһи ис санаатын ким билбитэ баарай? Арай киһи бэйэтин ис тыына эрэ ону билиэн сөп. Син ол кэриэтэ Таҥара санаатын Таҥара Тыыныттан атын ким даҕаны билбэт+. 12Ол эрээри биһиги, Таҥара биһиэхэ тугу бэлэх биэрбитин билэр туһугар, бу дойду тыынын буолбакка, Таҥара ыыппыт Тыынын ылбыппыт+. 13Биһиги бу туһунан киһи аймах муудараһыттан үөрэммит тылбытынан биллэрэр буолбатахпыт, Тыын үөрэппит тылларынан духуобунайы духуобунайдык[*] быһаарабыт+. 14Таҥара Тыына суох киһи Таҥара Тыыныттан кэлэри ылыммат, кини ол кэлэри «өйө суох дойҕох» дии саныыр, итиэннэ өйдүүр да кыаҕа суох, тоҕо диэтэххэ ону Тыын эрэ көмөтүнэн өйдүөххэ-дьүүллүөххэ сөп+. 15Оттон Таҥара Тыынын ылыммыт духуобунай киһи тугу барытын өйдүүр-дьүүллүүр, арай кинини ким даҕаны дьүүллүүр кыаҕа суох. 16«Айыы Тойон өйүн ким ситэн өйдөөбүтэ баарай? Ким Киниэхэ сүбэһит-амаһыт буолбута баарай?» Оттон биһиги Христос өйүн өй гыммыппыт+.

3

Биһиги Таҥараҕа бииргэ сулууспалыыбыт

3^1Бырааттарым, мин эһигини кытта духуобунай дьоннуун курдук кэпсэтэр кыаҕа суох буоламмын, өссө да бөҕөргүү илик дьоннуун, Христоһу итэҕэйэр олохторугар кэм да уу ньулдьаҕай сылдьар кыра оҕолордуун курдук кэпсэтэрим. 2-3Кыайан аһыыр кыаххыт суоҕун иһин, мин эһигини хоччорхой аһынан буолбатах, үүтүнэн аһаппытым. Эһиги өссө да бөҕөргүү илик буолаҥҥыт, билигин даҕаны хоччорхойу аһыыр кыаххыт суох. Бэйэҕит ыккардыгытыгар ордугурҕаһар, мөккүһэр, тыл тылгытыгар киирсибэт[*] буоллаххытына, бөҕөргүү иликкит, кэм да бу аньыылаах дойду куолутунан олороҕут буолбатах дуо++? 4Биирдэскит «мин Павел киһитэбин», атыҥҥыт «мин Аполлос киһитэбин» дэһэ сылдьар буоллаххытына, ол аата бу дойду үгэһин тутуһар буолбатаххыт дуо? 5Павел диэн кимий? Аполлос диэн кимий? Хайалара да, ону да Айыы Тойон биирдии бэйэлэригэр төһөнү биэрбитинэн, эһигини итэҕэлгэ сирдээн аҕалбыт үлэһиттэр эрэ буолаллар+. 6Мин үүнээйи сиэмэтин олордубутум, Аполлос уу куппута, оттон ону Таҥара үүннэрбитэ+. 7Ол иһин олордооччу да, уу кутааччы да туох даҕаны суолталара суох, арай ону үүннэрэр Таҥара эрэ суолталаах!+
8Олордооччу да, уу кутааччы да биир үлэни толороллор эрээри, хайалара даҕаны төлөбүрү төһөнү үлэлээбитинэн ылыаҕа+. 9Биһиги Таҥараҕа бииргэ сулууспалыыр үлэһиттэрбит, оттон эһиги Таҥара сонуога, Таҥара тутуута буолаҕыт+.

10Таҥара миэхэ биэрбит үтүө дьоҕурун туһанан, мин мындыр тутааччы быһыытынан дьиэ акылаатын түһэрбитим, оттон ол үрдүгэр атын киһи салгыы тутар; ол гынан баран, хас биирдии киһи хайдах туттарын көрүнүөх тустаах+. 11Хайыы-үйэ түһэриллибит акылааттан атын акылааты ким даҕаны уурар кыаҕа суох; ууруллубут акылаат – Иисус Христос+. 12Бу акылаат үрдүгэр ким баҕарар кыһыл да, үрүҥ да көмүстэн, күндү таастан да, мастан да, оттон да, соломоттон да дьиэ туттубутун иннигэр, 13хайдах үлэлээбитэ көстөн кэлиэҕэ: ким хайдах үлэлээбитин кэнэҕэс Күн сырдатан көрдөрүөҕэ; оччоҕо барыта уотунан арыллыаҕа – хас биирдии киһи үлэтэ-хамнаһа хайдаҕын уот тургутуоҕа+. 14Ким туппут тутуута тулуспут – ол наҕараада ылыаҕа, 15оттон ким туппута умайбыт – хоромньуланыаҕа; бэйэтэ быыһаныа гынан баран, умайа турар уоттан өрүһүнэр курдук буолуоҕа.

16Эһиги Таҥара дьиэтэ буоларгытын, искитигэр Таҥара Тыына баарын, ама, билбэккит дуо+? 17Таҥара дьиэтин үрэйбит киһини Таҥара бэйэтин үрэйиэҕэ: Кини дьиэтэ ол курдук сибэтиэй; оттон Кини дьиэтэ эһиги буолаҕыт!+

18Эһигиттэн ким даҕаны бэйэтин албыннамматын. Биирдэскит эмэ бу дойду сиэринэн муударайбын дэнэр буоллаҕына, дьиҥ муударай буоларын туһугар өйө суох буолбута ордук. 19Бу дойду муудараһа Таҥара хараҕар өйө суох буолууга тэҥнэһэр. Суруйууларга этиллэр: «Кини муударай өйдөөхтөрү бэйэлэрин доҕуурдарыгар иҥиннэрэр»+. 20Өссө маннык баар: «Муударай өйдөөхтөр өйдөөҕүмсүйэллэрэ туох да көдьүүһэ суоҕун Айыы Тойон билэр»+.

21Онон ким даҕаны киминэн эмэ өттөйөн хайҕанар туһунан санамматын даҕаны, тоҕо диэтэххэ, туох барыта эһиэнэ буолар: 22Павел да, Аполлос да, Кифа да, бу аан дойду да, олох да, өлөр өлүү да, билиҥҥи да, кэлэр кэм да – барыта эһиэнэ. 23Оттон эһиги – Христос киэннэрэҕит, Христос буоллаҕына – Таҥара киэнэ+.

4

Христос Апостоллара

4^1Онон ким баҕарар биһигини Таҥара кистэлэҥин биллэрэр анал соруктаах Христос үлэһиттэрин быһыытынан көрүөх тустаах. 2Хас биирдии оннук үлэһиттэн эрэллээх буолара эрэйиллэр. 3Оттон бэйэм туспунан этэр буоллахпына, эһиги да, атыттар да миигин хайдах дьүүллүүргүтүгэр мин дьөрү улахан суолтаны уурбаппын; бэйэбин бэйэм да дьүүллэнэ барбаппын. 4Төһө да суобаһым ырааһын иһин, буруйа-сэмэтэ суохпун дэммэппин; мин судьуйам – Айыы Тойон+. 5Онон кэмин иннинэ, Айыы Тойон кэлиэр диэри, кими даҕаны дьүүллээбэт-ырыппат буолуҥ. Кини кэлэн, хараҥаҕа кистэммити сырдаттаҕына, сүрэх кистэлэҥин арыйдаҕына, дьэ оччоҕо хас биирдии киһи Таҥараттан хайҕал ылыаҕа+.

6Бырааттарым, бу маны барытын эһиги тускутугар, суруллубуту аһары түһэн өйдөөҕүмсүйбэт буола үөрэнэргит, бэйэ-бэйэҕит иннигэр үрдүктүк санаммаккыт туһугар, бэйэбин уонна Аполлоһу холобур гынан этэбин+. 7Кырдьыга даҕаны, эйигин атыттартан ким чорботоруй? Таҥараттан ылбатаҕым диириҥ эйиэхэ туох баарый? Оттон ылбыт буоллаххына, тоҕо ылбатах киһиэхэ дылы хайҕанаҕын+?

8Хата эһиги хайыы-үйэ силиккит ситэ охсубут дии! Номнуо аһара байбыккыт, биһигинэ суох ыраахтааҕы буолбуттуу санаммыккыт. Оо, арай, биһиги эһигинниин бииргэ ыраахтааҕылыырбыт туһугар, эһиги дьиҥнээхтии ыраахтааҕы буолбуккут эбитэ буоллар дуу!+
9Ол эрээри, биһиги бүтүн аан дойду – Аанньаллар да, киһи аймах да – хараҕар испэктээк буолбуппут; ол иһин саныыбын ээ: Таҥара биһигини, Бэйэтин Апостолларын, өлөргө ууруллубут дьоннуу, аһаҕастык тиһэх миэстэҕэ туруорарга быһаарбыт+. 10Биһиги Христос туһугар өйө суохпут – эһиги Христостуун биир буолан өйдөөххүт; биһиги мөлтөхпүт – эһиги күүстээххит; эһиги албан ааттааххыт – биһиги сэнэбилгэ сылдьабыт+. 11Күн бүгүҥҥэ диэри аччыктыыбыт, утатабыт, сыгынньах сылдьабыт, холдьоҕуллабыт, сири-дойдуну кэрийэбит,+
12кыһыл илиибитинэн үлэлээн айахпытын булунабыт. Үөхтэхтэринэ – алгыыбыт, сойуолаатахтарына – тулуйабыт;+
13баһааҕыртахтарына – үтүөнэн хардарабыт; биһиги бу дойдуга бөх-сыыс кэриэтэ билиҥҥэ диэри бар дьон тэпсилгэнигэр сылдьабыт.

14Маны эһигини кыбыһыннараары буолбатах, таптыыр оҕолорбор курдук өйдөтөөрү, суруйабын+. 15Христоһу итэҕэйэр олоххутугар төһө да эһигини тыһыынчанан иитээччи такайбытын иһин, эһиги элбэх аҕалаах буолбатаххыт, мин эһиэхэ Христос Иисус туһугар Евангелиены иһитиннэрэммин эһиги аҕаҕыт буолбутум+. 16Ол иһин эһигиттэн көрдөһөбүн: мин Христоһу холобур туттарым курдук, эһиги эмиэ миигин холобур туттуҥ+. 17Бу туһуттан эһиэхэ таптыыр уолбун, Айыы Тойон эрэллээх киһитин Тимофейы, ыыттым. Кини эһиэхэ тиийэн мин Христоһу[*] батыһар суолум-ииһим ханна да, хайа да сиэркэпкэ үөрэтэрбиттэн уҥа-хаҥас халбаҥнаабатын өйдөтүөҕэ+.

18Миигин кэлбэт эрэ диэн, сорох-сороххут олус улаханнык санаммыт. 19Ол эрээри Айыы Тойон барар суолбун салайан биэрдэҕинэ, өтөр эһиэхэ тиийэммин, улаханнык санаммыттар тылларын буолбатах, күүстэрин тургутан көрүөҕүм+. 20Таҥара Саарыстыбата киһи тылыгар буолбатах, ис күүһүгэр биллэр+. 21Онон хайатын ордороҕут? Чыпчаххайдаах тиийэрбин дуу, сымнаҕас-сылаас таптал тыыннаах тиийэрбин дуу+?

5

Содур быһыыны саралааһын

5^1Бэл Таҥараны итэҕэйбэт омуктарга да баара иһиллибэтэх содур быһыы-майгы эһиэхэ үөдүйбүтүн туһунан кырдьык сурах тиийэн кэллэ. Эһигиттэн бииргит аҕатын кэргэнин ылан олорор диэн иһиттим+. 2Итинник быһыыламмыт киһини бэйэҕит эйгэҕититтэн таһаарар, ытыыр-кэмсинэр оннугар, эһиги өссө улаханнык санана сылдьаҕыт. 3-4Төһө да эһиги ортоҕутугар суоҕум иһин, ис тыыммынан эһигинниин бииргэ буоламмын, мин хайыы-үйэ манныгы быһаардым: Айыы Тойоммут Иисус Христос[*] аатын ааттаан түмсэргитигэр, онно миигин эмиэ киллэрэн туран, итинник быһыыламмыт киһини Айыы Тойоммут Иисус Христос күүһүнэн+
5сатанаҕа биэриҥ: Айыы Тойоммут Иисус Христос Күнүгэр[*] дууһата быыһанарын туһугар, этэ-сиинэ эрэйдэннин+.

6Эһиги тугунан да хайҕанар кыаххыт суох. Кыра аһытыыттан тиэстэ бүтүннүүтэ көтөҕүллэрин ама билбэт үһүгүт дуо+? 7Онон, аньыыттан ырааһыран саҥа тиэстэ буолар туһугар, эргэ аһытыыны кыһыйан ылан киэр быраҕыҥ; биһиги Паасхабыт Христос хайыы-үйэ биһиги туспутугар сиэртибэлэнэн турар, онон эһиги аһытыыта суох ньулуун килиэп буолаҕыт+. 8Паасха бырааһынньыгын омсо-кыдьык, куһаҕан быһыы аһытыытыгар көтөҕүллүбүт эргэ килиэбинэн буолбакка, көтөхтөрүүтэ суох ыраас быһыы, кырдьыктаах буолуу килиэбинэн ылыаҕыҥ+.

9Эһиэхэ ыыппыт сурукпар содур дьону кытта бодоруһумаҥ диэн суруйан турабын+. 10Мин бу дойду содур, иҥсэ-обот, албын-түөкэй, эбэтэр эмэгэккэ сүгүрүйэр дьонун туһунан эппэтэҕим, оннук эбитэ буоллар, эһиги бу дойдуттан тахсан барбыккыт көнө буолуо этэ; 11ол оннугар, биир итэҕэллээх бырааппыт дэтэ сылдьан содур, эбэтэр иҥсэ-обот, эмэгэккэ сүгүрүйэр, эбэтэр быдьар тыллаах-өстөөх, итирэр-кутурар, уорар дьону кытта бодоруһумаҥ диэн суруйбутум; оннуктары кытта бииргэ аһаабат да буолуҥ+. 12-13Таска сылдьар туора дьону хайаан мин дьүүллүөмүй? Таһынааҕылары Таҥара дьүүллүүр. Оттон иһинээҕилэри эһиги бэйэҕит дьүүллүөхтээххит буолбатах этэ дуо? Онон «содур дьону бэйэҕит искититтэн туоратыҥ»+.

6

Итэҕэйээччилэр бэйэ-бэйэлэрин кытта сууттаһыылара

6^1Эһигиттэн хайаҕыт эрэ биир итэҕэллээх быраатын кытта мөккүөрдээх буоллаҕына, ол дьыаланы сибэтиэйдэргэ[*] биэрэн быһаартарарын оннугар, хайдах санаата баран Таҥараны итэҕэйбэт дьоҥҥо сууттатарый+? 2Сибэтиэйдэр бу аан дойдуну сууттуохтаахтарын эһиги билбэккит дуо? Оннук бүтүн аан дойдуну дьүүллээри сылдьан, хайаан букатын дуона суох кыра дьыаланы бэйэҕит кыайан дьүүллээбэккитий+? 3Биһиги кэнэҕэс бэл аанньаллары дьүүллүөхтээхпитин эһиги билбэккэ сылдьаҕыт дуо? Оччотугар күннээҕи дьыаланы-куолуну быһаарсарбыт быдан дөбөҥ буолаарай? 4Эһиги күннээҕи олоххут үҥсүүтүн-харсыытын сиэркэпкэ туох да ыйааһына суох дьонунан тоҕо быһаартараҕытый? 5Кыбыһынныннар диэн этэбин: ама биир итэҕэллээх бырааттарын дьыалаларын быһааран биэрэр кыахтаах, үтүө өйдөөх киһи бэйэҕит ортоҕутугар суох үһү дуо+? 6Оттон эһиэхэ быраат быраатын кытта сууттаһа сылдьар, өссө буолаары буолан итэҕэйбэт дьон иннигэр! 7Бэйэ-бэйэҕитин үҥсэ-харса сылдьаргыт даҕаны эһиги ааккытын улаханнык түһэрэр. Ити оннугар атаҕастанары тоҕо тулуйбатыгыт? Ити оннугар сүтүктэнэри тоҕо ордорботугут+? 8Эһиги буоллаҕына бэйэлээх бэйэҕитинэн атаҕастаан туран кинилэртэн туура тутан ылаҕыт, өссө буолаары буолан биир итэҕэллээх бырааттаргытыттан. 9Хара санаалаахтар Таҥара Саарыстыбатыгар тиксибэттэр диэни эһиги билбэккит дуо? Бэйэҕитин албыннана барымаҥ: содурдар да, эмэгэккэ сүгүрүйээччилэр да, көссүүлэһээччилэр да, бэйэ-бэйэлэригэр имэҥирэр түктэри дьалыҥҥа ылларбыт эр дьон да,+
10уоруйахтар да, бэригимсэхтэр, арыгыһыттар да, дьону үөҕээччилэр-холуннарааччылар да, талабырдьыттар да Таҥара Саарыстыбатыгар тиксибэттэр+. 11Эһиги сороххут эмиэ хаһан эрэ итинник этэ, ол эрээри сууммуккут-ырааһырбыккыт, Таҥараҕа анаммыккыт, Айыы Тойоммут Иисус Христос аатынан уонна Таҥарабыт Тыынын күүһүнэн буруйтан-сэмэттэн босхоломмуккут+.

Содур буолуу туһунан

12«Миэхэ туох барыта көҥүллэнэр» диигит эрээри, туох барыта туһалаах буолбатах; сөп, «миэхэ туох барыта көҥүллэнэр», ол эрээри мин онтон туохха да тутулукка ылларыа суохтаахпын+. 13Сөп, «ас – куртахха, куртах – аска ананар»; ол эрээри Таҥара хайатын да суох гыныаҕа. Оттон киһи этэ-сиинэ содур быһыыга буолбатах, Айыы Тойоҥҥо ананар, онон киһи этин-сиинин Айыы Тойон бас билэр. 14Таҥара Айыы Тойону тилиннэрбитэ, онон биһигини да Бэйэтин күүһүнэн тилиннэриэҕэ. 15Эһиги эккит-сииҥҥит Христос Этин-сиинин сорҕото буоларын, ама, билбэккит дуо? Уонна хайаан эһигини Христостан арааран ыламмын, сэлээччэх дьахтарга холбуохпунуй? Оннук эрэ буолуо суоҕа!+
16Эбэтэр, сэлээччэх дьахтардыын хоонньоһооччу кинилиин биир эт-хаан буоларын эһиги билбэккит дуу? «Икки эт-хаан биир эт-хаан буолуохтара» диэн этиллэн турар буолбатах дуо+? 17Ол курдук эмиэ Айыы Тойону кытта холбоһооччу Айыы Тойоннуун биир тыын буолар+. 18Онон содур быһыыттан куотуҥ; киһи ханнык да аньыыны оҥорбутун иһин, ол оҥорбут аньыыта этигэр-сиинигэр сыһыана суох, оттон содур киһи бэйэтин этин-сиинин утары аньыыны оҥостор+. 19Эһиги эккит-сииҥҥит Таҥара эһиэхэ биэрбит Сибэтиэй Тыынын дьиэтэ буоларын, бэйэҕитин бэйэҕит бас билиммэккитин өйдөөбөккүт дуо+? 20Эһиги ыарахан сыанаҕа атыылаһыллыбыккыт, онон эккитин-сииҥҥитин, дууһаҕытын – бүтүн бэйэҕитин Таҥара бас билэрин быһыытынан, эккитинэн да, дууһаҕытынан да Таҥараны албан аатырдар гына олоруҥ[*]+.

7

Ыал буолуу туһунан

7^1Аны эһиги миэхэ суруйбуккут туһунан этэр буоллахха, эр киһи кэргэннэммэтэ ордук. 2Ол гынан баран содур быһыыга-майгыга киирэн биэрбэт туһугар, эр киһи барыта ойохтоох, дьахтар барыта эрдээх буолуохтаах. 3Эр киһи ойоҕор үтүөтүк сыһыаннаһыахтаах, дьахтар эригэр эмиэ биир оннук буолуохтаах+. 4Дьахтар этин-сиинин бэйэтэ буолбатах, кини тойон эрэ бас билэр, оттон эр киһи этин-сиинин эмиэ бэйэтэ буолбатах, хотуна бас билэр. 5Бэйэ-бэйэҕититтэн куотунумаҥ, арай иккиэн сүбэлэһэн баран, поһу тутуһар[*], Таҥараҕа үҥэр кэмҥитигэр эрэ бэйэ-бэйэҕититтэн туттунар буолуҥ, ол кэнниттэн эмиэ, сатана чараас сиргитин билэн, имэҥирдэн, аньыыга уккуйбатын туһугар, бииргэ буолуҥ+. 6Ол эрээри маны мин модьуйбакка, көҥүллээн эрэ этэбин+. 7Киһи барыта бэйэм курдук сылдьыан баҕарыам этэ гынан баран, хас биирдии киһи Таҥараттан ылбыт кыаҕа тус-туһунан – сорох кыаҕа биир, иккис кыаҕа атын+.

8Оттон аҥаардас дьоҥҥо, огдооболорго этиэм этэ: кинилэр мин курдук соҕотоҕун сылдьаллара ордук. 9Арай, кыайан туттуммат буоллахтарына, ыал буоллуннар; имэҥирэ сылдьыах кэриэтэ кэргэннэммит көнө+.

10Оттон ыал буолбуттартан – мин буолбатах, Айыы Тойон Бэйэтэ модьуйар: дьахтар эриттэн арахсыа суохтаах,+
11арахсар түбэлтэтигэр соҕотох хаалыахтаах, эбэтэр эрин кытта эйэлэһиэхтээх; эр киһи ойоҕун эмиэ быраҕыа суохтаах+.

12Оттон атыттарга – Айыы Тойон буолбатах, мин бэйэм этэбин: итэҕэйбэт ойохтоох хайа эмэ бырааппыт ойоҕо сөбүлэһэн олорор буоллаҕына, киниттэн арахсыа суохтаах. 13Итэҕэйбэт эрдээх дьахтар, эрэ сөбүлэһэн олорор буоллаҕына, эмиэ арахсыа суохтаах. 14Тоҕо диэтэххитинэ, итэҕэйбэт эр киһи итэҕэйэр ойоҕунан сибэтии буолар, оттон итэҕэйбэт дьахтар итэҕэйэр эринэн сибэтии буолар. Онтон атын эбитэ буоллар, оҕолоргут кирдээх буолуо этилэр, оттон билигин кинилэр эмиэ – Таҥараҕа анаммыт оҕолор. 15Итэҕэйбэт киһи арахсыан баҕардаҕына, араҕыстын, оннук түбэлтэҕэ биһиги биир итэҕэллээхтэрбит хааччахтамматтар: Айыы Тойон биһигини[*] эйэлээх буоларга ыҥырар. 16Эргин быыһаабаккын дьахтар хантан билэҕин? Эр киһи эмиэ ойоххун быыһаабаккын хантан билэҕин+?

Таҥара хайдах анаабытын хоту олоруҥ

17Ол гынан баран ханнык баҕарар киһи Таҥара киниэхэ хайдах анаабытын, Айыы Тойон туохха ыҥырбытын хоту дьаһанан олордун. Мин маны сиэркэптэргэ барыларыгар сүбэлиибин. 18Ким иудей бэлиэтинэн быһыллан баран ыҥырыллыбыт – ол чэрин сүтэрэ сатаабатын, оттон ким быһыллыбакка сылдьан ыҥырыллыбыт – быстарбатын+. 19Быһыллыы да, быһыллымыы да туох да суолталара суох, арай Таҥара кэриэстэрин тутуһуу эрэ суолталаах+. 20Хайа да киһи туох сололоох сылдьан ыҥырыллар да, ол солотун уларыппатын. 21Кулут буола сылдьан ыҥырылыннаххына, симиттимэ, оттон босхолонор кыахтаах буоллаххына, үтүө суолу туһаммытыҥ ордук. 22Тоҕо диэтэххэ, Айыы Тойон ыҥырбыт кулута Айыы Тойон көҥүл киһитэ буола түһэр; ол тэҥэ көҥүл киһи эмиэ ыҥырылынна да, Христос кулута буолар+. 23Таҥара эһигини ыарахан сыанаҕа атыыласпыта, онон дьон кулута буолумаҥ+. 24Бырааттарым, ким ханнык сололоох сылдьан ыҥырыллар да, Таҥара иннигэр ол солотунан сырыттын.

Сулумахтар уонна огдооболор

25Оттон эдэр кыргыттарга тустаах Айыы Тойонтон миэхэ туох да ыйыы-кэрдии суох эрээри, Айыы Тойон үтүөтүнэн Кини итэҕэллээх киһитэ буоламмын, манныгы сүбэлиибин+. 26Билиҥҥи кыһалҕалаах кэмҥэ киһи сулумах сылдьара ордук дии саныыбын. 27Кэргэннээх буоллаххына, арахса сатаама, кэргэнэ суох буоллаххына, кэргэннэнэ сатаама. 28Ол эрэн, ыал буоллаххына да, аньыыны оҥорбоккун, кыыс эргэ барара эмиэ аньыы буолбатах. Ити эрээри ыал буолааччылар бу олоххо элбэх эрэйи көрсүөхтэрэ, оттон мин эһигини эрэйтэн босхолуохпун баҕарабын.

29Бырааттарыам, бу этэр этиим сүнньүнэн маннык: бириэмэ бэрт кыра хаалла, онон кэргэннээхтэр даҕаны кэргэнэ суох курдук, 30ытаһааччылар ытаабат курдук, үөрээччилэр үөрбэт курдук, атыылаһааччылар да атыыласпатах курдук,+
31бу аан дойду дьарыгын дьарыктанааччылар дьарыктаммат курдук буолуохтаахтар. Ол тоҕо диэтэххэ, бу билиҥҥи аан дойду өр барыа суоҕа+.

32Эһигини кыһалҕа кыһарыйыан мин баҕарбаппын. Сулумах киһи Айыы Тойон санаатын табаары, Айыы Тойон дьыалатыгар кыһаллар-мүһэллэр,+
33оттон ыал киһи кэргэнин санаатын табаары, сирдээҕи дьыаланан түбүгүрэр. Эрдээх дьахтар уонна эргэ бара илик кыыс туспалаахтар[*]: 34эрэ суох дьахтар эбэтэр кыыс Айыы Тойон туһугар кыһаллар, хайдах гынан Айыы Тойон санаатын табарын, этинэн-сиининэн, өйүнэн-санаатынан сибэтиэй буоларын туһунан саныыр, оттон эрдээх дьахтар, эрин санаатын табаары, сиргэ баарга кыһаллар. 35Мин маны, эһиги илиигитин-атаххытын баайа сатаан буолбатах, эһиэхэ туһалаах буолаарай диэн, үтүө сиэринэн тиһигин быспакка, туохха да аралдьыйбакка эрэ, Айыы Тойоҥҥо сулууспалаатыннар диэн этэбин.

36Ким эмэ кыыһа[*] сааһын ситэн баран, эргэ барбакка олорорун сиэрэ суох суол диир буоллаҕына, бэйэтэ ону хайдах саныырынан быһаардын, ол аньыы буолуо суоҕа; оннук кыыс эргэ бардын. 37Оттон сүрэҕэр халбаҥнаабат бигэ быһаарыныыны ылыммыт киһи, ким да күһэйбэт буолан, чиҥ санаатын ылынан кыыһын эргэ биэрбэккэ, ыраас хаалларардыы санаммыт буоллаҕына, сөпкө быһаарынар. 38Ол аата кыыһын эргэ биэрэр киһи сөпкө гынар, оттон эргэ биэрбэккэ санаммыт киһи быһаарыныыта өссө ордук+.

39Дьахтар, эрэ тыыннааҕын тухары, эрин кытта сокуон быһыытынан быстыбат ситимнээх; оттон эрэ өллөҕүнэ, кини холбоһуон баҕарар киһитиниин холбоһоро көҥүлэ гынан баран, ол киһитэ Айыы Тойону итэҕэйэр киһи буолуохтаах+. 40Ити эрээри кини эргэ барбатаҕына, ордук алгыстаныа этэ. Бу тус бэйэм санаам гынан баран, Таҥара Тыына миэхэ эмиэ баар дии саныыбын.

8

Эмэгэккэ сиэртибэлэммит эт

8^1Эмэгэккэ сиэртибэлэммит эт туһунан биһиги билэбит, этэргэ дылы, «билии биһиэхэ барыбытыгар баар». Ол эрээри, билии киһини киэмситэр, оттон таптал бөҕөргөтөр+. 2Ким эмэ тугу эмэ билэбин дии сананар эбит буоллаҕына, ол аата билиэхтээҕин өссө ситэри билэ илик+. 3Оттон Таҥараны таптыыр киһини Таҥара билэр+.

4Онон, эмэгэккэ сиэртибэлэммит эт туһунан. Аан дойду эмэгэттэрэ туох да суолтата суохтарын, биир Таҥараттан ураты атын Таҥара суоҕун биһиги билэбит. 5Төһө да «таҥара» дэтээччилэр халлааҥҥа да, сиргэ да баалларын иһин, («таҥаралар» да элбэхтэр, «тойоттор» да аҕыйаҕа суохтар), 6биһиги биир эрэ Таҥара Аҕалаахпыт: туох барыта Киниттэн төрүттээх, биһиги эмиэ олохпутун Киниэхэ анаан олоробут; итиэннэ биир эрэ Айыы Тойон баар – Иисус Христос, туох барыта Кининэн төрүттэммитэ, биһиги эмиэ Кининэн олоробут+. 7Ол эрээри киһи эрэ барыта маны билэр буолбатах. Сорохтор билиҥҥэ диэри суобастарыгар эмэгэт таҥаралары билинэр буоланнар, кинилэргэ сиэртибэлэммит эти таҥараларга анаммыт сиэртибэ дии санаан сииллэр, инньэ гынан кинилэр ситэ-хото илик суобастара киртийэр+. 8Ас биһигини Таҥараҕа чугаһаппат: биһиги аһаан да көммөппүт, аһаабакка да сүтүктэммэппит+.

9Ол да буоллар, эһиги бу көҥүлгүт бөҕөргүү илик итэҕэллээх дьону бүдүрүтэр сылтах буолбатын курдук, сэрэнэн сылдьыҥ. 10Ситэ-хото илик итэҕэллээх киһи эйигин, оннук билиилээх киһини, эмэгэт дьиэтигэр киирэн аһыы-сии олороргун көрдөҕүнэ, суобаһа онтон эр ылан сиэртибэ этин сииргэ сананыа суоҕа дуо+? 11Оччоҕо эн билиигиттэн сылтаан итэҕэлэ өссө бөҕөргүү илик быраатыҥ былаҕайга былдьатыа, оттон кини туһугар Христос өлөн турар эбээт!+
12Онон бырааттаргытын утары итинник аньыыны оҥорон кинилэр бөҕөргүү илик суобастарын бааһырдаҥҥыт, эһиги Христоһу утары аньыыны оҥостоҕут. 13Онон, мин аһыыр аһым туһуттан быраатым аньыыга киирэн биэрэр буоллаҕына, кинини дэҥ үктэтиэм кэриэтэ, үйэбэр эт сиэм суоҕа+.

9

Апостол бырааба

9^1Мин Апостол буолбатахпын дуо? Көҥүл киһи буолбатахпын дуо? Иисус Христоһу, биһиги Айыы Тойоммутун, көрбөтөҕүм этэ дуо? Эһиги Айыы Тойоннуун биир буолуугут – мин үлэм түмүгэ буолбатах дуо+? 2Атыттар миигин Апостол диэбэт да буоллахтарына, эһиэхэ мин Апостолбын. Мин Апостол буоларбын бигэргэтэр бэчээт – эһиги Айыы Тойоннуун биир буолуугут.

3Бу баар миигин дьүүллүүр дьоҥҥо утары этэр көмүскэниим. 4Биитэр биһиэхэ бу үлэбит иһин үссэнэр, утахпытын ханнарар быраап суох үһү дуо+? 5Эбэтэр, атын Апостоллар дуу, Айыы Тойон бырааттара дуу, Кифа дуу курдук, биир итэҕэллээх кэргэттэрбитин аргыс гынан илдьэ сылдьар быраап биһиэхэ суох дуу+? 6Биитэр соҕотох мин итиэннэ биир Варнава эрэ үлэлээн, айахпытын булунуохтаах үһүбүт дуу+? 7Ханнык буойун бэйэтин суотугар сэриилэһэрий? Ким виноград олордон баран, отонуттан сиэбэтий? Ким үөр сүөһүнү маныыр эрээри, үүтүттэн испэтий+?

8Бу туһунан күннээҕи олохтон эрэ ылан холобурдуур буолбатахпын, Сокуон эмиэ итинник этэр. 9Моисей Сокуонугар «бурдук астыыр оҕуһу томторуктаамаҥ» диэн суруллар. Таҥара оҕуска кыһанан итинник этэрэ буолуо дуо+? 10Биһиэхэ анаан этэрэ биллэн турар буолбатах дуо? «Сир хорутааччы да, бурдук астааччы да үүнүүттэн өлүүлэһэр эрэллээх үлэлииллэр» диэн, биллэн турар, биһиэхэ анаан суруллар+. 11Эһиэхэ духуобунай сиэмэни ыһан баран, ол үүнүүтүттэн күннэтэ аһыырга-таҥнарга наадалааҕы эрэйдэхпитинэ, ама аһары элбэҕи эрэйиэхпит дуо+? 12Атыттар эһигиттэн оннук эрэйэр бырааптаах буоллахтарына, биһиги кинилэрдээҕэр ордук улахан бырааптаах буолуохпут суоҕа дуо?

Ол гынан баран, маннык бырааптаахпытынан биһиги туһамматахпыт, туһаныахтааҕар хата Христос Евангелиетын хаамыытыгар туох да буому-моһойу таһаарбат туһугар тугу барытын тулуйабыт. 13Таҥара Дьиэтин үлэһиттэрэ Таҥара Дьиэтиттэн аһыылларын, сиэртибэ биэриигэ сулууспалааччылар эмиэ сиэртибэнньиктэн өлүүлэрин ылалларын эһиги билбэккит дуо? 14Евангелиены иһитиннэрээччилэргэ эмиэ Айыы Тойон итинник сулууспалаан айахтарын ииттэллэригэр соруйбута+.

15Ол эрээри, мин бу бырааптарбыттан хайатын даҕаны туһамматаҕым. Уонна дьэ туһанардыы сананан маны суруйа олорор буолбатахпын. Мин киэн туттар суолбун ким эмэ туора сотуон кэриэтэ, өлбүтүм көнө+. 16Евангелиены иһитиннэрэрбэр киэн туттарым миэхэ тугум да суох. Бу – мин булгуччу толоруохтаах ытык иэһим. Миэхэ хайдахтаах эрэй-муҥ буолуо этэй арай дьоҥҥо Евангелиены иһитиннэрбэтим эбитэ буоллар!+
17Өскөтүн бу сулууспабын бэйэм үтүө көҥүлбүнэн талан ылан толорор буоллахпына, төлөбүр ылыахпын даҕаны сөп этэ, оттон бэйэм көҥүлбүнэн буолбатах буоллаҕына, ол аата мин сүктэриллибит сорудаҕы толоробун+. 18Оччоҕо туох төлөбүрэ миэхэ кэлиэхтээҕий? Таҥара тылын иһитиннэрэрбэр, Христос туһунан тугу да эрэйбэккэ эрэ иһитиннэрэрим итиэннэ Евангелие биэрэр быраабынан туһамматым – бу буолар мин үрдүк наҕараадам+.

19Төһө да көҥүлүм, ким да кулута буолбатаҕым иһин, элбэх киһини тардаары, мин барыларыгар кулут буолбутум:+
20иудейдары тардаары, иудейдарга иудей кэриэтэ[*], Моисей Сокуонугар бас бэринээччилэри тардаары, Сокуоҥҥа бас бэринээччи кэриэтэ буолбутум;+
21Сокуону билбэт дьону тардаары (төһө да Таҥара Сокуонун биллэрбин, Христоска бас бэриннэрбин) Сокуону билбэт киһи кэриэтэ буолбутум;+
22оттон мөлтөхтөрү тардаары, мөлтөҕү кытта мөлтөх кэриэтэ буолбутум. Саатар сорохторун эмэ быыһаан ылаары, барыларыгар барыларын курдук буолбутум+. 23Маны барытын мин Евангелие туһугар, кини алгыһын үллэстэр баҕа санаабыттан, оҥоробун.

24Күрэс былдьаһааччылар бука бары сүүрэллэрин, ол гынан баран бириискэ биирдэстэрэ эрэ тиксэрин билбэккит дуо? Онон, доҕотторуом, бириискэ тиксэр курдук сүүрүҥ+. 25Бөҕөстөр бары туохха барытыгар бэйэлэрин кыатана үөрэнэллэр: кинилэр иинэр-кэхтэр бириискэ дьулуһаллар, оттон биһиги үйэлэр тухары ииммэт-кэхтибэт мэнньиэскэ дьулуһабыт+. 26Ол иһин мин күрэххэ сүүрэрбэр туох да соруга суох киһи курдук сүүрэр буолбатахпын, түһүлгэҕэ охсуһарбар – салгыны эрэ дайбыахха диэн охсубаппын. 27Атыттарга Евангелиены иһитиннэрэ сылдьан бэйэм сөбө суох дэтэн күрэхтэһииттэн туоратыллан хаалбатым туһугар, эппин-сииммин сыһытан туран дьулуурбар бас бэриннэрэбин.

10

Сымыйа таҥаралартан сэрэтии

10^1Бырааттарыам, өбүгэлэрбит бука бары былыт халыҥ хаххатыгар сылдьыбыттарын, бары муораны курдаттаан ааспыттарын өйдүөххүтүн баҕарабын;+
2кинилэр бары Моисейга холбоһон былыкка уонна муораҕа сүрэхтэммиттэрэ, 3бары биир духуобунай аһы аһылыктаммыттара,+
4бары биир духуобунай утаҕы утахтаммыттара: ол хайдах диэтэххэ, кинилэри кытта барсан иһэр духуобунай очуос таастан утахтарын ханнараллара, оттон ол таас – Христос Бэйэтэ этэ. 5Ол эрээри Таҥара уордайар санаата бэрт үгүс киһиэхэ хоммут буолан, кинилэр өлүктэрэ иччитэх сир устун тэлгэнэн хаалбыта. 6Бу барыта биһиэхэ, кинилэр курдук куһаҕаҥҥа баҕатыйбаппыт туһугар, сэрэтии буолар+. 7Онон, сорох өбүгэлэрбит сүгүрүйбүттэрин курдук, эмэгэккэ сүгүрүйэр буолумаҥ; кинилэр тустарынан Суруйууларга «норуот олорон аһаан-иһэн барбыта, онтон туран эмэгэт иннигэр үҥкүү-битии тэрийбитэ» диэн этиллэр+. 8Кинилэртэн сорох дьонноро содурдук быһыыламмыттарын курдук, биһиги эмиэ содурдук быһыыланар буолумуоҕуҥ; оннук быһыылана сырыттахтарына, соҕотох биир күн иһигэр сүүрбэ үс тыһыынча киһилэрэ суорума суолламмыта. 9Кинилэр сорохторо Христоһу[*] үтэн-анньан көрбүттэринии, биһиги Кинини оннук үтэн-анньан көрөр буолумуоҕуҥ; кинилэр инньэ гына сылдьан эриэн үөннэргэ тиктэрэн өлбүттэрэ+. 10Өбүгэлэрбит сорохторо кэриэлийбиттэрин курдук, кэриэлийэр буолумаҥ; кинилэри, оннук кэриэлийбиттэрин иһин, өлөрөр-өһөрөр Аанньал ходуйтаабыта. 11Бу барыта биһиэхэ сэрэтэр холобур буолбута итиэннэ тиһэх үйэлэргэ тиийбит дьону, биһигини, өйдөтөөрү, Суруйууларга киирбитэ+.

12Онон тирэхтээхтик турабыт дии сананар дьон, охтубат туһугар, сэрэхтээх буоллуннар+. 13Эһиги көрсүбүт ыарахан быһыыгыт-майгыгыт – киһи тулуйар тургутуута. Таҥара эппит тылын экчи толорор, онон хаһан даҕаны эһигини кыаххыт таһынан тургуттарыа суоҕа; итиэннэ тургутуллар кэмҥитигэр, тулуйаргыт туһугар, эһиэхэ күүс да биэриэҕэ, тахсар суолу да көрдөрүөҕэ+.

14Онон, таптыыр бырааттарым, эмэгэккэ сүгүрүйэртэн куотар буолуҥ+. 15Мин эһигини толкуйдаах дьон курдук санааммын этэбин, онон бу тугу эппиппин ырыҥалаан көрүҥ. 16Бу махтанан туран иһэр алгыстаах иһиппит биһигини Христос Хааныгар тиксиһиннэрэр буолбатах дуо? Оттон бу тоһутан ылан сиир килиэппит биһигини Христос Этигэр-сиинигэр тиксиһиннэрэр буолбатах дуо+? 17Бу килиэп биир, оттон биһиги элбэх да буолларбыт биир килиэби үллэстэр буоламмыт, эмиэ биир Эт-сиин буолабыт+.

18Израиль норуотун ылан көрүөҕүҥ: сиэртибэлэммити сиэччилэр сиэртибэнньиккэ кытыктаах буолаллар буолбатах дуо? 19Бу аата туох диэн этэр быһыыбыный? Эмэгэт таҥаралар туох эмэ суолталаахтар диэн этэбин дуу, биитэр эмэгэттэргэ бэлэх-туһах бэриллэр ас эмиэ туох эмэ суолталаах диэн этэбин дуу+? 20Суох, инньэ диэбэппин. Тыыннаах Таҥараны билбэт омуктар бэлэхтэрин-туһахтарын Таҥараҕа буолбакка, абааһыларга биэрэллэр диэн этэбин, оттон эһиги абааһылары кытта сибээстэһиэххитин мин баҕарбаппын+. 21Айыы Тойон иһититтэн иһэ сылдьан абааһы иһититтэн иһэр кыаххыт суох, Айыы Тойон аһын аһыы сылдьан абааһы аһын аһыыр кыаххыт суох+. 22Хайаан биһиги Айыы Тойону күнүүлэтэргэ сорунуохпутуй? Ама биһиги Кинитээҕэр күүстээх үһүбүт дуо?

23«Биһиэхэ барыта көҥүллэнэр», бэрт сөп, ол эрээри барыта биһиэхэ туһалаах буолбатах, «биһиэхэ барыта көҥүллэнэр», ол эрээри барыта көмөлөөх буолбатах+. 24Ханнык баҕарар киһи бэйэтигэр эрэ туһалаахха буолбакка, атын киһиэхэ туһалаахха дьулуһуохтаах+.

25Баһаарга атыыланар аһы-үөлү иҥэ-тоҥо барбакка, холку суобастаах олорон сиир буолуҥ+. 26Суруйууларга этиллибитин курдук, «сир уонна сир үрдүгэр баар барыта Айыы Тойон киэнэ»+.

27Таҥараны итэҕэйбэт ханнык эмэ киһи дьиэтигэр ыалдьыттата ыҥырдаҕына, бара сылдьыаххытын баҕарар буоллаххытына, күндүлүүр аһылыгын барытын иҥэ-тоҥо барбакка эрэ, холку суобастаах олорон сиир буолуҥ+. 28Арай ким эмэ эһиэхэ: «Бу кэрэх этэ», – диэтэҕинэ эрэ, оннук эти ол эппит киһи туһугар, кини суобаһын туһугар сиэмэҥ. «Сир уонна сир үрдүгэр баар барыта Айыы Тойон киэнэ»[*]. 29Мин эһиги суобаскыт туһунан эппэппин, ол киһи суобаһын туһунан этэбин. Тоҕо мин көҥүлбүн атын киһи суобаһа хааччахтыахтааҕый? 30Өскөтө мин махтанан туран аһыыр буоллахпына, тоҕо махтанар аһым иһин ким эрэ миигин сэмэлиэхтээҕий+?

31Онон, тугу да аһаабыккыт, тугу да испиккит иһин, ол барыта Таҥараны албан аатырдыах эрэ тустаах+. 32-33Мин эмиэ бэйэм туһабын көрүммэккэ, үгүс дьоҥҥо туһалаах буолаарай диэн, кинилэр быыһаналларын туһугар, туохха барытыгар, киһиэхэ барытыгар санааларын табардыы сыһыаннаһарым курдук, эһиги эмиэ иудейдары да, атын омуктары да, Таҥара сиэркэбин да аньыыга киллэрбэт курдук олоруҥ++.

11

11^1Мин Христоһу холобур туттарым курдук, эһиги эмиэ миигин холобур туттуҥ+.

Дьахтар үҥэригэр төбөтүн бүрүнүөхтээҕин туһунан

2Бырааттарыам[*], мин туохха үөрэппиппин барытын өйдүү-саныы сылдьаргыт, атыттартан ылан эһиэхэ тугу тиксэрбиппин хайдах тиэрдибитим курдук тутуһаргыт иһин, эһигини хайгыыбын эрэ. 3Эһиги өссө хайа баҕарар эр киһиэхэ Христос бас буоларын, хайа баҕарар дьахтарга эрэ тойон, оттон Христоска Таҥара бас буоларын билиэххитин баҕарабын+. 4Эр киһи, бэргэһэтин устубакка эрэ, Таҥараҕа үҥэр, Кини этэр тылын дьоҥҥо тиэрдэр буоллаҕына, бэйэтин баһын саакка-суукка угар. 5Дьахтар, төбө сыгынньах Таҥараҕа үҥэр, Кини этэр тылын дьоҥҥо тиэрдэр буоллаҕына, бэйэтин баһын саакка-суукка угар; итинник гынара син биир баттаҕын күлтэччи ылларбытыгар тэҥнээх+. 6Дьахтар төбөтүн бүрүнүөн баҕарбат буоллаҕына, баттаҕын кырыйтаран кэбистин; оттон баттаҕын кырыйтарыан эбэтэр күлтэччи ылларыан кыбыстар буоллаҕына, төбөтүн бүрүннүн. 7Онон эр киһи Таҥара уобараһа, албан аата буоларын быһыытынан төбөтүн саптыа суохтаах; дьахтар буоллаҕына эрин албан аата буолар+. 8Тоҕо диэтэххэ эр киһи дьахтартан үөскээбэтэҕэ, дьахтар эр киһиттэн үөскээбитэ;+
9эр киһи дьахтарга ананан айыллыбатаҕа, дьахтар эр киһиэхэ ананан айыллыбыта+. 10Дьэ ол иһин Аанньаллар тустарыгар, дьахтар төбөтүгэр бас бэринэр бэлиэлээх буолуохтаах. 11Ол эрээри, биһиги Айыы Тойоннуун биир буолбут олохпутугар эр киһи дьахтартан тутулуга суох буолбат, дьахтар да эр киһиттэн тутулуга суох буолбат+. 12Тоҕо диэтэххэ, дьахтар эр киһиттэн үөскээбитин курдук, эр киһи эмиэ дьахтартан төрүүр, оттон туох баар барыта Таҥараттан кэлэр.

13Бэйэҕит да тойонноон көрүҥ, дьахтар төбөтүн бүрүммэккэ эрэ Таҥараҕа үҥэрэ төһө сиэрдээҕий? 14-15Эр киһи баттаҕын уһатара кыбыстыылаах, оттон дьахтар баттаҕын уһатара хайҕаллаах суол диэн айылҕа бэйэтэ эһигини үөрэтэр буолбат дуо? Уһун баттах дьахтарга бүрүнэр сабыы быһыытынан бэриллибит. 16Оттон ким эмэ бу туһунан миигин кытта мөккүһүөн баҕарар буоллаҕына, биһиги да, Таҥара сиэркэптэрэ да оннук үгэспит суох.

Айыы Тойон Аһылыга

17Оттон бу маны сүбэлиирбэр эһигини хайҕаабаппын: эһиги бииргэ түмсэргит туһалыырын оннугар, эһигини айгыратар эрэ эбит. 18Бастакытынан, түмүстэргит эрэ, тус-туспа хайдыһаргыт туһунан истэбин; бу истибитим сороҕо оруннааҕын итэҕэйэбин+. 19Эһиги ортоҕутугар тус-туһунан суолу этии баар буолуохтаах даҕаны, оннук эрэ түбэлтэҕэ хайаҕыт ыйааһыннааҕы этэрэ биллиэн сөп+.

20Итиэннэ эһиги түмсэр быһыыгыт-майгыгыт Айыы Тойон Аһылыгар түмсүү диэн ааттанар кыаҕа суох. 21Киһи барыта ким хайа иннинэ бэйэтин аһын сии охсорго тиэтэйэр, онтон сылтаан сороххут хам аччык хаалар, сороххут тотуор диэри иһэр. 22Ама аһыырга уонна иһэргэ эһиги дьиэтэ суох үһүгүт дуо? Эбэтэр Таҥара сиэркэбин аанньа ахтыбаккыт оччо дуу, биитэр дьадаҥылары атаҕастыыр быһыыгыт оннук дуу? Бу туһунан эһиэхэ тугу диэхпиний? Хайгыам дуо? Хайҕаабатым биллэн турар+.

23Мин Айыы Тойонтон Бэйэтиттэн билбиппин эһиэхэ тиэрдибитим: таҥнарыллыбыт түүнүгэр Иисус Айыы Тойон килиэби ылан,+
24Таҥараҕа махтаммыта уонна тоһутан баран эппитэ: «Маны ылан сиэҥ[*], бу эһиги тускутугар тоһутуллар Мин Этим, онон Миигин өйдөөн-санаан туран маннык гынар буолуҥ», – диэбитэ+. 25Онтон эмиэ аһылык кэнниттэн иһити ылан: «Бу иһит – Мин Хааным бигэргэппит саҥа кэс тыла; бу иһиттэн иһэргитигэр Миигин өйдөөн-санаан туран иһэр буолуҥ», – диэбитэ+. 26Ол аата Кини кэлиэр диэри, бу килиэби сиэтэххит, бу иһиттэн истэххит аайы, эһиги Айыы Тойон өлбүтүн биллэрэҕит.

27Ол иһин ким сөбө суохтук бу килиэби сиэбит, Айыы Тойон иһититтэн испит, ол Айыы Тойон Этин уонна Хаанын утары буруйдаах буолар+. 28Ол иһин киһи бастаан бэйэтин ыараҥнатан-чинчийэн көрөн эрэ баран, бу килиэптэн сиэхтээх, бу иһиттэн иһиэхтээх. 29Ким бэйэтин тургутунан көрбөккө[*] эрэ, Айыы Тойон Этигэр уонна Хааныгар суолта биэрбэккэ[*], сөбө суохтук килиэп сиир уонна бу иһиттэн иһэр, ол бэйэтин дьүүлгэ тардардыы, аһыыр уонна иһэр. 30Ол иһин эһиги ортоҕутугар элбэх мөлтөх, ыарыһах дьон баар, ол иһин элбэх киһи өлөр. 31Биһиги бэйэбитин бэйэбит дьүүллэнэрбит эбитэ буоллар, дьүүлгэ тардыллыа суох этибит. 32Оттон Айыы Тойон дьарыйдаҕына, бу аан дойдуну кытары тэҥ дьүүлгэ туруорбат туһугар, биһигини итинник көннөрөр+.

33Онон, бырааттарым, Аһылыкка түмсэргитигэр бэйэ-бэйэҕитин кэтэһэр буолуҥ. 34Дьүүлгэ түбэһэрдии түмсүбэт туһугар, ким аччык, ол дьиэтигэр аһаатын. Мантан атынын тиийдэхпинэ сүбэлиэм.

12

Сибэтиэй Тыын бэлэхтэрин туһунан

12^1Оттон Тыын бэлэхтэрин туһунан, бырааттарым, сыыһа өйдөбүллээх хаалыаххытын баҕарбаппын+. 2Эһиги бэйэҕит билэҕит, Таҥараны итэҕэйбэт эрдэххитинэ, ким эрэ эһигини тардан илдьэрин курдук, тыла суох эмэгэттэргэ бара тураргыт+. 3Эһиги өйдүөххүтүн баҕарабын: Таҥара Тыынынан саҥарар хайа да киһи «Иисус анафема[*]» диэн этиэ суоҕа, итиэннэ ким да Сибэтиэй Тыына суох хаһан даҕаны «Иисус – Айыы Тойон» диэн билиниэ суоҕа+.

4Тыын бэлэхтиир духуобунай дьоҕурун арааһа элбэх гынан баран, ону барытын биир Тыын биэрэр+. 5Сулууспалааһын тус-туспа көрүҥнээх эрээри, барыта биир Айыы Тойоҥҥо ананар+. 6Дьайыы көрүҥэ атын-атын эрээри, барытыгар эмиэ биир Таҥара дьайыыны оҥорор+. 7Барыларыгар туһалаах буоллун диэн, хас биирдии киһиэхэ Тыын ураты көстүүтэ бэриллэр. 8Биир киһиэхэ Тыын муударай тылы этэр дьоҕуру, иккискэ эмиэ ол Тыын билиини тиэрдэр дьоҕуру, 9сороххо эмиэ ол Тыын итэҕэли, оттон атыҥҥа эмиэ ол Тыын[*] ыарыыны үтүөрдэр араас дьоҕуру биэрэр,+
10кимиэхэ эрэ дьиктини оҥорор, кимиэхэ эрэ Таҥара этиитин дьоҥҥо тиэрдэр пророк дьоҕурун, кимиэхэ эрэ тыыннары арааран билэр, кимиэхэ эрэ араас тылларынан саҥарар, кимиэхэ эрэ ол тыллары ис хоһооннорун быһаарар кыаҕы биэрэр+. 11Бу маны барытын, Бэйэтэ сөбүлүүрүнэн хас биирдии киһиэхэ тус-туспа үллэрэн, барыбытыгар биир Тыын оҥорор.

Элбэх миэстэттэн турар биир Эт-сиин

12Холобур, киһини ылан көрүөҕүҥ. Киһи соҕотох гынан баран, миэстэлэрэ элбэх; биир[*] эт-сиин миэстэлэрэ, төһө да элбэхтэрин иһин, бары биир эт-сиин буолаллар, – Христос эмиэ оннук+. 13Биһиги бука бары: ким иудей, ким атын омук буоллун, ким кулут, ким көҥүл буоллун – биир Тыынынан биир Эт-сиин буолар туһугар сүрэхтэммиппит; биһиэхэ барыбытыгар Таҥара биир Тыыны биэрбитэ+.

14Оттон киһи этэ-сиинэ биир эрэ миэстэттэн буолбакка, элбэх миэстэттэн турар. 15Өскөтүн атах: «Мин илии буолбатахпын, онон субу эт-сиин сорҕото буолбатахпын», – диэтэҕинэ, ол аата кини эт-сиин сорҕото буолбатах үһү дуо? 16Эбэтэр кулгаах: «Мин харах буолбатахпын, онон эт-сиин сорҕото буолбатахпын», – диэтэҕинэ, ол аата кини эт-сиин сорҕото буолбатах үһү дуо? 17Өскөтүн киһи этэ бүтүннүү харах эбитэ буоллар, хайдах истиэ этэй? Аҥардас истэрэ эрэ буоллар, тугунан сыты билиэ этэй? 18Ол эрээри, Таҥара эт-сиин хас биирдии миэстэтин Бэйэтэ сөп дииринэн оннун булларбыт. 19Арай барыта биир эрэ миэстэттэн турара эбитэ буоллар, эт-сиин ханна буолуо эбитэй? 20Ол эрээри элбэх миэстэттэн да турдар, киһи – биир эт-сиин. 21Онон харах илиигэ: «Эн миэхэ наадата суоххун», оттон бас атахха: «Эһиги миэхэ наадата суоххут», – диирэ сатаммат. 22Төттөрүтүн, эппитигэр быдан мөлтөх курдук көстөр миэстэлэрбит, ис дьиҥэр, тыын суолталаахтар; 23оттон дьоҥҥо көрдөрөрбүт бөрүкүтэ суох диир миэстэбитин хаһан баҕарар ордук кыһаллан харыстыыбыт. 24-25Онон көстөрө бөрүкүтэ суох миэстэбит үчүгэй көстүүлээх буоларын туһугар кыһаллабыт, оттон үчүгэй көстүүлээх миэстэбит оннук кистэнэргэ наадыйбат. Ол гынан баран эккэ-сииҥҥэ хайдыһыы суох буоллун, бары бэйэ-бэйэлэригэр биир тэҥник кыһалынныннар диэн, Таҥара суолталаммат миэстэлэргэ ордук улахан болҕомтону уурардыы барыларын бииргэ таҥан холбообут; 26онон биирдэрэ эрэйдэннэҕинэ, атыттара бары эрэйи көрөллөр, биир миэстэ ытыктаннаҕына, эт-сиин бүтүн бэйэтэ үөрэр+.

27Эһиги эмиэ – Христос Этэ-сиинэ буолаҕыт, хас биирдиигит, туспа ыллахха, Эт-сиин сорҕото буолар+. 28Ол курдук, Таҥара сорохтору Сиэркэпкэ, бастатан туран, Апостолларынан анаабыт, иккиһинэн, Кини этэрин дьоҥҥо тиэрдэр пророктары, үсүһүнэн, үөрэтэр-уһуйар кыахтаах дьону туруорбут. Онтон салгыы сороххо дьиктини оҥорор, сороххо үтүөрдэр, көмөлөһөр, салайар, араас тылы билэр дьоҕуру биэртэлээбит+. 29Киһи барыта Апостол дуо? Бары пророктар дуо? Бары үөрэтэллэр дуо? Бары кыайан дьиктини оҥороллор дуо? 30Бары эмтиир-үтүөрдэр кыахтаахтар дуо? Бары араас тылынан саҥараллар, бары ону сатаан быһаараллар дуо?

31Ол эрээри, доҕотторуом, итиннээҕэр барытынааҕар уһулуччу үрдүк дьоҕурга дьулуһуҥ! Билигин мин эһиэхэ чулууттан чулуу биир суолу көрдөрүөм+.

13

Таптал

13^1Өскөтүн мин араас омук, бэл Аанньал да тылынан саҥарар буолан бараммын – сүрэхпэр таптала суох буоллахпына, ол аата мин – таҥкыныыр эрэ алтаммын, чылыгырыыр эрэ чуорааммын. 2Өскөтүн мин Таҥара этиитин дьоҥҥо тиэрдэр дьоҕурдаах пророк, бары кистэлэҥи барытын билэр, бары өттүнэн толору билиилээх итиэннэ бэл хайалары да оннуттан халбарытар күүстээх итэҕэллээх киһи буолан бараммын – сүрэхпэр таптала суох буоллахпына, ол аата мин ким да буолбатахпын+. 3Өскөтүн мин туох баар баайбын-дуолбун барытын дьадаҥыларга түҥэтэн, эппин-сииммин уокка уматтара биэрэн да бараммын[*] сүрэхпэр таптала суох буоллахпына, ол дьайыым миэхэ туох да туһата суох.

4Таптал тулуурдаах, амарах санаалаах, таптал ордугурҕаабат, таптал арбаммат, улаханнык санаммат, 5сүөргү быһыыламмат, бэйэтин эрэ иннин көрүммэт, хоргуппат, куһаҕаны өйдүү сылдьыбат, 6куһаҕантан үөрбэт – кырдьыктан үөрэр; 7барытын уйар, барытын итэҕэйэр, барытын эрэнэр, барытын тулуйар. 8Таптал хаһан да уостубат. Таҥара этиитин дьоҥҥо тириэрдэр дьоҕур – сүтүөҕэ, атын тылынан саҥарар дьоҕур – уурайыаҕа, билии-көрүү дьоҕура эмиэ хаһан эрэ туһата ааһыаҕа. 9Билиҥҥитэ биһиги итэҕэс билиилээхпит, Таҥара этиитин тириэрдэр дьоҕурбут да ситэтэ суох, 10ол эрээри ситии-хотуу, эҥкилэ суох буолуу кэмэ кэллэҕинэ, ситэтэ суох, итэҕэс диэн аны суох буолуо.

11Мин оҕо сылдьан оҕолуу саҥарарым, оҕолуу толкуйдуурум, санаабын оҕолуу этинэрим; онтон сааспын ситэн баран, оҕолуу быһыыбын-майгыбын хаалларбытым+. 12Билиҥҥитэ биһиги өлбөөркөй өстүөкүлэҕэ көстөр күлүк омоонун эрэ үдүк-бадык көрөбүт, оттон кэмэ кэллэҕинэ, сирэй көрсөн турардыы көрүөхпүт; билиҥҥитэ сорҕотун эрэ мин билэбин, оттон кэмэ кэллэҕинэ, Таҥара миигин билэрин курдук, толору билиэҕим+. 13Оттон билигин субу үс: итэҕэл, эрэл, таптал – баар; ол эрэн таптал барыларыттан улахан.

14

Тыын бэлэхтэрин туһунан өссө биирдэ

14^1Туохтан да ордук тапталга талаһыҥ; ол эрээри Тыын атын бэлэхтэригэр эмиэ, ордук пророк дьоҕуругар, дьулуһуҥ+. 2Ким биллибэт тылынан саҥарар, ол дьоҥҥо буолбакка, Таҥараҕа туһулаан саҥарар, тоҕо диэтэххэ кини тугу саҥарарын ким да өйдөөбөт, кини Тыын күүһүн туһанан кистэлэҥи этэр. 3Оттон Таҥара этиитин дьоҥҥо тиэрдэр пророк дьону бөҕөргөтөн, өйдөтөн-сүбэлээн, уоскутан саҥарар. 4Ким биллибэт тылынан саҥарар, ол бэйэтин туһатыгар саҥарар, оттон пророк сиэркэби бөҕөргөтөр.

5Эһиги бары атын тылларынан саҥарыаххытын баҕарабын эрээри, Таҥара этиитин тиэрдибиккит ордук: атын тылынан саҥарар киһитээҕэр Таҥара этиитин дьоҥҥо иһитиннэрэр пророк быдан туһаны аҕалар (арай анарааҥҥы, сиэркэп бөҕөргүүрүн-үүнэрин туһугар эппитин быһааран биэрэр эрэ буоллаҕына, баһыйтарыа суоҕа).

6Арай, бырааттарым, мин билигин эһиэхэ тиийэн кэлэн, олох билбэт тылгытынан кутан-симэн барар буолуум. Таҥара миэхэ туох эрэ саҥаны арыйбытын эбэтэр тугу эрэ билбиппин үллэстэн, Таҥара этиитин иһитиннэрэн дуу эбэтэр үөрэтэн дуу, өйдөнөр гына саҥарбатахпына, мин эһиэхэ туох туһаны аҕалыахпыный?

7Дорҕоон таһаарар кута-сүрэ суох маллары, флейтаны эбэтэр арфаны ылан көрүөҕүҥ. Тус-туһунан наардаммыт дорҕооннору таһаарбат буоллахтарына, флейтаҕа эбэтэр арфаҕа тугу оонньуулларын биһиги хайдах билиэхпитий? 8Оттон турба чуолкайа суох тыаһы үрэн таһаарар буоллаҕына, ким кыргыһыыга бэлэмнэниэҕэй? 9Ол курдук эһиги эмиэ атын тылынан өйдөммөт гына саҥарар буоллаххытына, тугу дииргитин атыттар хайдах билиэхтэрэй? Дьоҥҥо да эппиккит, тыалга да саҥарбыккыт биир буолуо суоҕа дуо?

10Холобура, аан дойдуга төһөлөөх элбэх араас омук тыла баарый, олортон биир да тыл дорҕооно киһиэхэ өйдөммөт буолбат. 11Оттон мин, атын киһи этэр тылын өйдөөбөт буоллахпына, ол аата киниэхэ омук киһитэбин, кини эмиэ миэхэ туора дойду киһитэ буолар. 12Ол курдук эһиги эмиэ, Тыын бэлэхтиир дьоҕурдарыгар дьулуһаргытыгар, Сиэркэби бөҕөргөтөр дьоҕурдарынан бэйэҕитин байытына сатааҥ.

13Онон эн, атын тылынан саҥарар киһи, эйиэхэ быһаарар дьоҕур тиксэрин туһугар үҥэр буол. 14Тоҕо диэтэргит, мин атын тылынан үҥэр буоллахпына, төһө да ис тыыммынан үҥтэрбин, өйүм онтон тугу да туһаммат.

15Оччоҕо тугу гыныахтаахпыный? Ис тыыммынан үҥэр буоллахпына, өйбүнэн эмиэ үҥүөм; ис тыыммынан Таҥараны туойан ыллыыр буоллахпына, өйбүнэн эмиэ ыллыам+. 16Тоҕо диэтэххэ, эн Таҥараҕа ис тыыҥҥынан эрэ махтанар буоллаххына, аттыгар турар көннөрү киһи эн махтал тылгар хайдах «аминь» диэн этиэҕэй? Эн туох дииргин кини өйдөөбөт эбээт+. 17Эн төһө да үчүгэйдик махтаммытыҥ иһин, атын киһи итэҕэлэ онтон бөҕөргөөбөт. 18Мин Таҥарабар махтанабын: эһигиннээҕэр хайаҕытынааҕар да элбэх атын тылынан саҥарабын; 19ол эрээри сиэркэпкэ ким да билбэт тылынан үтүмэн үгүс тылы кутан-симэн саҥарбыппынааҕар, атын дьону үөрэтэрдии, өйдөнөр гына биэс тылы эппитим ордук.

20Бырааттарым! Өйгүтүнэн-санааҕытынан кыра оҕо буолумаҥ; куһаҕаҥҥа – кыһыл оҕонон хаалыҥ, үчүгэйгэ – сиппит-хоппут өйдөнүҥ+.

21Сокуоҥҥа суруллубут: «„Атын тылынан, атын омук көмөтүнэн бу норуоту кытта кэпсэтиэм; ол гынан баран оччоҕуна да кинилэр Миигин истиэхтэрэ суоҕа“, – диир Айыы Тойон». 22Онон атын тылынан саҥарыы итэҕэйээччилэргэ буолбакка, итэҕэйбэт дьоҥҥо бэлиэ буолар, оттон пророк дьоҕура итэҕэйбэттэргэ буолбакка, итэҕэйээччилэргэ ананар+. 23Итэҕэйээччилэр бары бииргэ түмсэн баран, бука бары атын-атын биллибэт тылларынан саҥаран турдаххытына, ону билбэт эбэтэр итэҕэйбэт дьон киирэн кэлэн, эһигини ииримтийбиттэр диэхтэрэ суоҕа дуо+? 24Оттон арай бары Таҥара этэр тылын дьоҥҥо тириэрдэр буоллахтарына, онно итэҕэйбэт эбэтэр билбэт киһи түбэһэ киирдэҕинэ, ол истибитэ барыта кинини саралыыр, барыта кинини дьүүллүүр буоллаҕына, 25кини, сүрэҕин кистэлэҥэ арыллан, сиргэ сөһүргэстии түһэн Таҥараҕа сүгүрүйэн баран: «Чахчы да Таҥара эһигини кытта бииргэ эбит!» – диэн ис сүрэҕиттэн саҥа аллайыа суоҕа дуо?

Сулууспа бэрээдэктээхтик барыахтаах

26Онон, бырааттарым, туох түмүккэ кэллибит? Бары бииргэ түмсэргитигэр хас биирдиигит айхал ырыалаах, үөрэтиилээх, Таҥара арыйан биэрбит этиилээх, атын тылынан кэпсиирдээх, эбэтэр ол кэпсэммити быһаарардаах кэлэр буолуҥ. Бу барыта эһигини бөҕөргөтөр соруктаах буолуохтаах+.

27Оттон ким эмэ атын тылынан кэпсиирдээх буоллаҕына, икки, саамай элбээбитэ, үс киһи тыл эттин, ону даҕаны тус-туһунан, ити кэннэ бииргит ону быһааран биэрдин. 28Оттон быһааран биэрээччиҥ суох буоллаҕына, сиэркэпкэ саҥарыма, бэйэҥ искэр Таҥараҕа анаан эт. 29Пророктартан эмиэ икки эбэтэр үс киһи тыл эттин, уоннааҕылар кинилэр эппиттэрин ыараҥнатан-ырытан көрдүннэр+. 30Оттон олорор дьонтон хайаларыгар эрэ Таҥара туох эмэ саҥаны арыйан биэрдэҕинэ, бастаан саҥарар киһи тохтоотун; 31бары үөрэнэргит, бары бөҕөргүүргүт туһугар, Таҥара этиитин бары утуу-субуу иһитиннэриэххитин сөп. 32Пророктар Таҥара этэрин дьоҥҥо тириэрдэр дьоҕурдарын кыайан кыана туттуох тустаахтар, – 33Таҥара бэрээдэгэ суох буолуу Таҥарата буолбатах, Кини – эйэ-ил төрдө.

Сибэтиэйдэр сиэркэптэригэр барыларыгар буоларын курдук, 34дьахталлар сиэркэпкэ саҥарыа суохтаахтар. Сокуон этэринэн, дьахтар саҥарара көҥүллэммэт, кини бас бэриниэх тустаах+. 35Оттон туохха эмэ үөрэниэхтэрин баҕарар буоллахтарына, ол туһунан дьиэлэригэр эрдэриттэн ыйыталастыннар; дьахтар сиэркэпкэ саҥарара омнуолаах.

36Эбэтэр Таҥара тыла эһигиттэн эрэ тахсар дуу? Эбэтэр аҥаардас эһиэхэ эрэ тиийдэ дуу? 37Өскөтө ким эрэ бэйэтин пророкпун биитэр духуобунайбын дэнэр буоллаҕына, бу мин эһиэхэ суруйарым Айыы Тойон кэриэһэ буоларын кини өйдүөх тустаах. 38Оттон ким өйдөөбөт, ол өйдөөбөтүн даҕаны[*].

39Онон, бырааттарым, Таҥара этэрин дьоҥҥо тиэрдэр пророк дьоҕуругар дьулуһуҥ, ол эрээри атын тылынан саҥаралларын бопсумаҥ+. 40Барыта сиэрдээхтик, бэрээдэктээхтик эрэ барыахтаах+.

15

Христос тиллиитэ

15^1Билигин, бырааттарым, мин эһиэхэ бэйэм иһитиннэрбит Евангелиебын санатыахпын баҕарабын. Эһиги бу Евангелиены ылынан, олоххут халбаҥнаабат бөҕө тирэҕэ оҥостубуккут, 2эмиэ бу Евангелиенан, мин эһиэхэ үөрэппиппин чиҥник тутуһар буоллаххытына, быыһанаҕыт; оттон тутуспат буоллаххытына, – ол аата эһиги кураанахха итэҕэйбиккит+.

3Бастатан туран, мин эһиэхэ бэйэм тугу ылыммыппын тиэрдибитим: Суруйууларга эрдэттэн этиллибитин курдук, Христос биһиги буруйбутун-аньыыбытын боруостаары өлбүтүн,+
4эмиэ Суруйууларга эрдэттэн этиллибитин курдук, Кини хараллан баран үһүс күнүгэр тиллибитин,+
5уонна бастаан Кифаҕа, онтон Уон Иккиэлэргэ,+
6онтон биир кэмҥэ биэс сүүстэн тахса бырааттарга көстүбүтүн (олортон үксүлэрэ билигин тыыннаахтар, сорохторо уһун ууларыгар утуйбуттара), 7ол кэнниттэн Иаковка уонна бары Апостолларга көстүбүтүн,+
8онтон барыларын кэнниттэн миэхэ – ханнык эрэ итэҕэс төрүөххэ көстүбүтүн туһунан эһиэхэ тиэрдибитим+. 9Мин Апостоллартан барыларыттан саамай дуона суохтарабын, Таҥара Сиэркэбин сойуолаабыт буоламмын Апостол ааттанарым да сөбө суох+. 10Ол эрээри Таҥара илгэлээх үтүөтүнэн бүгүн мин Апостол буола сылдьабын. Кини миэхэ биэрбит үтүө дьоҕура кураанахха хаалбатаҕа, мин кинилэрдээҕэр хайаларынааҕар да элбэхтик үлэлээбитим; ити гынан баран ол мин буолбатах, Таҥара илгэлээх үтүө күүһэ миигин кытта бииргэ үлэлээбитэ+. 11Онон, мин да буолуум, кинилэр да буоллуннар, биһиги маннык үөрэтэбит, эһиги эмиэ маны итэҕэйбиккит.

Өлбүттэр тиллиилэрэ

12Биһиги Христос өлөн баран тиллибитин туһунан иһитиннэрэ-кэпсии сырыттахпытына, хайдах эһигиттэн сорох дьон өлбүттэр тиллибэттэр диэн этэр буолалларый+? 13Өскөтө өлбүттэр тиллибэт эбит буоллахтарына, ол аата Христос эмиэ тиллибэтэх, 14оттон Христос тиллибэтэх буоллаҕына, ол аата биһиги сымыйа сураҕы иһитиннэрэбит, ол аата эһиги эмиэ халтайга итэҕэйэҕит[*]. 15Өлбүттэр тиллибэт буоллахтарына, биһиги Таҥара туһунан, Кини отой да тилиннэрбэтэх Христоһун тилиннэрбитэ диэн туоһулааммыт, сымыйа туоһулар буолан тахсабыт. 16Өлбүттэр тиллибэт буоллахтарына, ол аата Христос эмиэ тиллибэтэх, 17оттон Христос тиллибэтэх буоллаҕына, ол аата эһиги суоҕу итэҕэйэҕит: эһиги өссө даҕаны буруйгутун-аньыыгытын сүкпүтүнэн сылдьаҕыт+. 18Оччотугар Христоска итэҕэллэрин ыһыктыбакка эрэ өлбүттэр эмиэ суорума суолламмыттар+. 19Биһиги эмиэ бу олохпутугар эрэ Христоска эрэнэр буоллахпытына, ол аата кимнээҕэр да дьоло суох дьоммут.

20Ол эрээри Христос өлбүттэртэн тиллибитэ, уһун ууларын утуйбуттартан аан бастакынан турбута+. 21Тоҕо диэтэххэ, киһиттэн сылтаан өлөр өлүү кэлбит буоллаҕына, ол курдук эмиэ өлбүттэр Киһиттэн сылтаан тиллиэхтэрэ+. 22Адамҥа кытыктаахтар бары өлөллөрүн курдук, Христоска кытыктаахтар бары тиллиэхтэрэ. 23Хас биирдии киһи бэйэтин тустаах кэмигэр тиллиэҕэ: аан бастакынан Христос тиллибитэ, онтон Кини кэллэҕинэ, Христос дьоно тиллиэхтэрэ+. 24Дьэ онтон Кини Саарыстыбатын Аҕатыгар – Таҥараҕа – туттардаҕына, бары дьаһалтаны, бары былааһы, дьайар күүһү самнардаҕына, бүтэр уһук тиийэн кэлиэҕэ+. 25Таҥара Кини өстөөхтөрүн барыларын атаҕын анныгар самнаран биэриэр диэри Христос ыраахтааҕылыахтаах+. 26Онтон бүтэһик өстөөх, өлөр өлүү, бахтайыаҕа, 27тоҕо диэтэххэ, Таҥара баары бүттүүнүн Христоска бас бэриннэрэн атаҕын анныгар ууран биэрбитэ. Баары барытын Киниэхэ бас бэриннэрдэ диэн суруллубут буоллаҕына, ол аата барыны бары Киниэхэ Бэриннэрээччиттэн ураты барыта бас бэриммитэ дьэҥкэтик өйдөнөр+. 28Оттон Таҥара баары бүттүүнүн Киниэхэ бас бэриннэрдэҕинэ, оччоҕо аны Уола Бэйэтэ эмиэ баары бүттүүнүн Киниэхэ Бэриннэрээччигэ бас бэриниэҕэ, оччоҕо Таҥара бар дьоҥҥо барытыгар барытынан буолуоҕа+.

29Онтон атын эбитэ буоллар, өлбүттэр тустарыгар дьон тоҕо сүрэхтэниэ этилэрэй? Өлбүттэр букатын тиллибэт буоллахтарына, оччотугар өлбүттэр тустарыгар туох инниттэн сүрэхтэнэллэрий? 30Оччотугар биһиги эмиэ туох иһин чаас аайытын алдьархай айаҕын өҥөйөбүтүй+? 31Бэйэм туспунан эттэххэ, өлүү айаҕын күн аайы өҥөйөбүн. Бу туһунан, бырааттарыам, Айыы Тойоммут Христос Иисус иннигэр эһигинэн киэн туттар үөрүүбүнэн туоһулуубун+. 32Киһи сиэринэн толкуйдаатахха, өлбүттэр тиллибэт буоллахтарына, мин Эфескэ адьырҕа кыыллары кытта охсуһаммын тугу туһаммыппыный? «Сарсын өлүөхпүт турдаҕа, онон кытаатан аһаан-иһэн хаалыаҕыҥ!» Оннук дуо? 33Албыҥҥа киирэн биэримэҥ! «Куһаҕан доҕоттордуун куодарыстахха, хаарыан быһыы-майгы сатарыйар»[*]. 34Онон өйгүтүн-төйгүтүн булунан, аньыыны оҥороргутун тохтотуҥ. Баҕар, саатыаххыт да буоллар, этэбин: эһигиттэн сороххут Таҥараны билбэт+.

Саҥа эппит-сииммит хайдах буолуой?

35Ол гынан баран ким эмэ: «Өлбүттэр хайдах тиллиэхтэрэй? Тилиннэхтэринэ, хайдах эттээх-сииннээх кэлиэхтэрэй?» – диэн ыйытыа. 36Оо, толкуйа суох! Ыһар сиэмэҥ, өлбөтөҕүнэ, тиллиэ суоҕа буолбаат+? 37Ыһаргар эн бүтүн үүнээйини буолбакка, сыгынньах туорааҕы, сэлиэһинэйи дуу, атын туорааҕы дуу ыһаҕын, 38ол эрээри Таҥара ол сиэмэни хайдах баҕарарынан эттиир-сиинниир, хас биирдии сиэмэҕэ туспа эти-сиини биэрэр. 39Хамныыр харамай этэ-сиинэ барыта атылыы буолбатах: киһи этэ-сиинэ туһунан, сүөһү этэ-сиинэ туһунан, балык киэнэ туһунан, көтөр киэнэ эмиэ туһунан. 40Халлаан эттиктэрэ бааллар, сир эттиктэрэ эмиэ бааллар: ол эрээри халлаан эттиктэрин килбиэнэ туспа, сир эттиктэрин килбиэнэ – эмиэ туһунан. 41Күн килбиэннээх сырдыга туһунан, ый килбиэннээх сырдыга туһунан, сулустар киэннэрэ эмиэ туһунаннар; сулус даҕаны атын сулустартан кэрэ көстүүтүнэн уратылаах буолар.

42Өлбүттэр тиллэллэригэр эмиэ ол курдук буолуоҕа: өлөн-сүтэн буорга угуллар – өлбөт-сүппэт аналлаах туран кэлэр;+
43буорайан-буомтуйан буорга угуллар – албан аатыран туран кэлэр; мөлтөөн-ахсаан буорга угуллар – күүһүрэн-уоҕуран туран кэлэр; 44эт-хаан айылҕалаах эттик буорга угуллар – духуобунай эттик туран кэлэр. Эт-хаан айылҕалаах эттик да баар, духуобунай эттик да баар. 45Суруйууларга «бастакы киһи Адам тыыннаах дууһа буолбута» диэн суруллубута, оттон бүтэһик Адам олоҕу биэрэр тыын буолар+. 46Ол эрээри духуобунай хаһан да урутаабат, маҥнай эт-хаан айылҕалаах кэлэр, ол эрэ кэнниттэн духуобунай кэлиэхтээх. 47Бастакы киһи сирдээҕи буолан сир-буор састааптааҕа; оттон иккис киһи – халлаантан кэлбит Айыы Тойон[*]+. 48Сиртэн-буортан турар киһи хайдах этэй да, сирдээҕилэр эмиэ оннуктар; Халлаантан кэлбит хайдаҕый да, халлааннааҕылар эмиэ оннуктар; 49хайдах биһиги сирдээҕи киһи мөссүөнэ мөссүөннээх этибитий да, соннук эмиэ Халлааннааҕы мөссүөнүн ылыныахпыт+.

50Ол гынан баран, бырааттарым, мин эһиэхэ манныгы этиэм: эттэн-хаантан турар сирдээҕи киһи хайдах да Таҥара Саарыстыбатыгар тиксибэт, өлөр оҥоһуулаах хайдах да өлбөт оҥоһуулаахха кытыктаммат. 51-52Эһиэхэ кистэлэҥи этэбин: биһиги бука бары өлөр буолбатахпыт[*], ол гынан баран, бүтэһик турба тыаһаатаҕына, эмискэ чыпчылҕан түгэнигэр бука бары дьүһүн уларыйыахпыт, тоҕо диэтэргит, ол турба тыаһаатын кытта өлбүттэр тиллэн туран кэлиэхтэрэ, оттон биһиги дьүһүн уларыйыахпыт++. 53Ол аата биһиги кэхтэр оҥоһуулаах айылҕабыт кэхтибэт айылҕаҕа кубулуйуохтаах, өлөр оҥоһуулаах айылҕабыт өлбөт-сүппэт оҥоһуулаах айылҕаҕа кубулуйуохтаах+. 54Оттон кэхтэр оҥоһуулаах кэхтибэт аналлаахха, муҥур үйэлээх бараммат үйэлээххэ кубулуйдаҕына, «Өлөр өлүү кыайтарда! Кыайыы күнэ үүннэ!» диэн суруллубут туолуо. 55«Өлөр өлүү! Ханна баарый эн өргөһүҥ? Үтүгэн түгэҕэ! Ханна баарый эн кыайыыҥ?»[*]+

56Өлөр өлүү өргөһө – аньыы-буруй; оттон аньыы Сокуонтан тэптэн күүһүрбүтэ+. 57Махтал буолуохтун Айыы Тойоммутунан Иисус Христоһунан биһиэхэ кыайыыны бэлэхтээбит Таҥараҕа!+

58Онон, таптыыр бырааттарым, тулхадыйбат тууралаах чиҥ буолуҥ, уҥа-хаҥас халбаҥнаамаҥ; Айыы Тойоҥҥо кураанахха сулууспалаабаккытын билэн туран, Айыы Тойон дьыалатыгар мэлдьи хотуулаах буолуҥ.

16

Иерусалимнааҕы христианнарга ыытыллар көмө

16^1Аны сибэтиэйдэргэ анаан хомуллар көмө туһунан этэр буоллахха, мин Галатиятааҕы сиэркэптэргэ олохтообут үгэспин тутуһар буолуҥ+. 2Кэлбитим кэннэ, хомуйа сатыы сылдьыбат туһугар, хас биирдиигит нэдиэлэ маҥнайгы күнүн аайы үбүттэн-хамнаһыттан төһө кыалларынан туспа уурунан иһэр буоллун+. 3Кэллэхпинэ, хомуйбут үтүө көмөҕүтүн Иерусалимҥа тиэрдэрдии, бэйэҕит талбыт дьоҥҥутунан суруктаан ыытыаҕым+. 4Оттон бэйэм барарым табыллар буоллаҕына, кинилэр миигин кытта барсыахтара.

Айан былаана

5Македонияҕа сылдьан баран эһиэхэ тиийиэҕим; суолум Македониянан ааһар+. 6Эһиэхэ, баҕар, тохтуу түһүөҕүм, баҕар, кыстыам даҕаны, оччоҕо барарбар эһиги миигин атааран биэриэ этигит. 7Аны эһигини кытта ааһан эрэ иһэн көрсүһүөхпүн баҕарбаппын, Айыы Тойон биэрдэҕинэ, син тохтуу түһүөм диэн эрэнэбин. 8Эфескэ Биэс уонус күн бырааһынньыгар диэри сылдьыам, –+
9манна иннибэр улуукан киэҥ аан тэлэччи аһыллан турар, утарсааччы да баһаам.

10Тимофей тиийдэҕинэ, киниэхэ ханнык да куттал суоһаабатын курдук көрө-истэ сылдьаарыҥ; кини эмиэ мин курдук Айыы Тойон дьыалатын толоро сылдьар+. 11Онон ким да кинини сэнии көрүө суохтаах, хата кытаатан миэхэ кэлэр гына тэрийэн эйэнэн атааран биэрээриҥ. Манна бырааттарбыныын кинини күүтэбит.

12Оттон бырааппыт Аполлос туһунан этэр буоллахха, кинини бырааттарбытын кытары эһиэхэ ыытаарыбын бэркэ көрдөспүтүм да, билигин барыан олох баҕарбатаҕа, онон бэйэтигэр табыгастаах кэмҥэ эһиэхэ тиийиэҕэ+.

13Эһиги сэргэх сылдьыҥ, итэҕэлгитин бигэтик тутуһуҥ, эр санааланыҥ, халбаҥнаабат бөҕө буолуҥ+. 14Тугу да гыммыккыт иһин, барытын таптыыр сүрэхтэн оҥоруҥ+.

Түмүк көрдөһүү. Эҕэрдэлэри тиэрдии

15Стефан дьиэ кэргэттэрэ Ахайяҕа аан бастакынан итэҕэйбиттэрин, сибэтиэйдэргэ көмөлөһөр аналы ылыммыттарын билэҕит. Онон, бырааттарым, эһигиттэн көрдөһүөм этэ:+
16итинник дьоҥҥо итиэннэ бииргэ сулууспалаһар, бары сыраларын биэрэр ханнык баҕарар үлэһиттэргэ истигэн буолуҥ+.

17Стефан, Фортунат уонна Ахаик тиийэн кэлбиттэриттэн олус үөрдүм: кинилэр эһигини суохтаппатылар, 18онон барыбыт – мин да, эһиги да – сүргэбитин көтөхтүлэр. Маннык дьону ытыктааҥ.

19Асиятааҕы сиэркэптэр эһиэхэ эҕэрдэ ыыталлар; Акилалаах Прискилла уонна кинилэр дьиэтээҕи сиэркэптэрэ Айыы Тойон туһугар эһигини истиҥник эҕэрдэлииллэр+. 20Бырааттаргыт бука бары эһиэхэ эҕэрдэ тиэрдэллэр. Сибэтиэй уураһыынан бэйэ-бэйэҕитин эҕэрдэлэһиҥ+.

21Аны билигин бу бэйэм суруйан эрэбин: миигиттэн, Павелтан – эҕэрдэ+. 22Ким Айыы Тойон Иисус Христоһу таптаабат – ол анафема. Маран-афа![*]+
23Айыы Тойоммут илгэлээх үтүөтэ эһигинниин эҥээрдэһиэхтин. 24Эһигини, Христос Иисуһу итэҕэйээччилэри барыгытын кытта, мин тапталым бииргэ буолуохтун. Аминь[*].

* 1:1-2 Коринф – Пелопоннеһы кытта Грецияны холбуур, Коринф билиитигэр турар порт куората. Биһиги эрабыт 1 үйэтигэр араас омуктар, чуолаан римляннар, гректэр, еврейдэр олорбут үрдүк сайдыылаах куораттара.

* 1:13 Ама Христос хас да бөлөххө хайынна дуо? – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «хас да бөлөх буола хайдыбатаҕа».

* 1:14 Таҥараҕа – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Таҥарабар».

* 2:1 Таҥара туһунан кэрэһилии – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Таҥара кистэлэҥин биллэрэ кэлэрбэр».

* 2:13 Духуобунайы духуобунайдык – эбэтэр «духуобунайы духуобунай дьоҥҥо быһаарабыт»; «духуобунай суоллары атын духуобунай суоллары кытта тэҥниибит».

* 3:2-3 Тыл тылгытыгар киирсибэт – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 4:17 Христоһу – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Христос Иисуһу».

* 5:3-4 Айыы Тойоммут Иисус Христос – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Айыы Тойоммут Иисус».

* 5:5 Айыы Тойоммут Иисус Христос Күнүгэр – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Айыы Тойон Күнүгэр».

* 6:1 Сибэтиэйдэр – Таҥара дьоно.

* 6:20 Онон эккитин-сииҥҥитин, дууһаҕытын – бүтүн бэйэҕитин Таҥара бас билэрин быһыытынан, эккитинэн да, дууһаҕытынан да Таҥараны албан аатырдар гына олоруҥ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «онон эккитинэн-сииҥҥитинэн Таҥараны албан аатырдар курдук олоруҥ».

* 7:5 Поһу тутуһар – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 7:15 Биһигини – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «эһигини».

* 7:32-33 Сулумах… түбүгүрэр. Эрдээх дьахтар уонна эргэ бара илик кыыс туспалаахтар – эбэтэр «Сулумах… түбүгүрэр. Инньэ гынан икки аҥыы тардыстар».

* 7:36-38 Кыыһа – эбэтэр «кэпсэтиилээх кыыһа». Оччоҕо маннык тылбаастыахха сөп: «Кэпсэтиилээх кыыһа сааһын сиппитин үрдүнэн кинини ылбакка сылдьарын сиэрэ суох суол диир, имэҥнээх санаатын кыана туттубат киһи бэйэтэ хайдах саныырынан быһаарыннын; аньыы буолуо суоҕа, ол кыыһын ойох ыллын. 37 Оттон сүрэҕэр халбаҥнаабат бигэ быһаарыныыны ылыммыт киһи, ким да кинини күһэйбэт, бэйэтэ эмиэ баҕа санаатын кыана туттар буолан, чиҥник быһаарынан ойох ылбаттыы санаммыт буоллаҕына, сөпкө быһаарынар. 38 Ол аата кэпсэтиилээх кыыһын кытта ыал буолар киһи сөпкө гынар, оттон кыыһы кэргэн ылбаттыы, ырааһын сүтэрбэттии, санаммыт киһи быһаарыныыта өссө ордук».

* 9:20 Иудей кэриэтэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу кэнниттэн «төһө да Сокуоҥҥа бас бэриммэтэрбин» диэн тыллар бааллар.

* 10:9 Христоһу – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Айыы Тойону».

* 10:28 «Сир уонна сир үрдүгэр баар барыта Айыы Тойон киэнэ» – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 11:2 Бырааттарыам – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 11:24 Маны ылан сиэҥ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 11:29 Бэйэтин тургутунан көрбөккө – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 11:29 Айыы Тойон Этигэр уонна Хааныгар суолта биэрбэккэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Эккэ уонна Хааҥҥа суолта биэрбэккэ».

* 12:3 Анафема (грек.) – кырыыска турдун.

* 12:9 Ол Тыын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «биир Тыын».

* 12:12 Биир – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 13:3 Эппин-сииммин уокка уматтара биэрэн да бараммын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «хайҕанаары, эппин-сииммин биэрэн да баран».

* 14:38 Оттон ким өйдөөбөт, ол өйдөөбөтүн даҕаны – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «оттон ким эмэ ылыммат буоллаҕына, кинини эмиэ ылымматыннар».

* 15:14 Эһиги эмиэ халтайга итэҕэйэҕит – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «биһиги эмиэ халтайга итэҕэйэбит».

* 15:33Грек суруйааччыта Менандр «Таис» диэн комедиятыттан (б. э. иннинээҕи 3 үйэ).

* 15:47 Айыы Тойон – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 15:51-52 Бука бары өлөр буолбатахпыт – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «биһиги бука бары өлүөхпүт, ол гынан баран бука бары уларыйар буолбатахпыт».

* 15:55Сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Өлөр өлүү! Ханна баарый эн кыайыыҥ? Өлөр өлүү! Ханна баарый эн өргөһүҥ?» эбэтэр «Үтүгэн түгэҕэ! Ханна баарый эн өргөһүҥ?»

* 16:22 Маран-афа! (арамей.) – «кэл, Айыы Тойон» эбэтэр «Айыы Тойон кэллэ».

* 16:24 Аминь – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

+ 1:2 Апос 18:1-17, Рим 1:7

+ 1:5 2 Кор 8:7, 2 Кор 9:11

+ 1:7 Лк 17:30, 1 Фес 3:13, 1 Фес 4:16-18, Флп 3:20

+ 1:8 Флп 1:6

+ 1:9 Ин 17:21, 1 Ин 1:3, 1 Фес 5:24, 2 Фес 3:3, Евр 10:23

+ 1:10 1 Кор 11:18

+ 1:11 1 Кор 3:3

+ 1:12 Апос 18:24, Апос 19:1, 1 Кор 3:4-5, 1 Кор 4:6, 1 Кор 6:12, Тит 3:13, Ин 1:42

+ 1:13 Эф 4:4-5
+ 1:14 Апос 18:8, Рим 16:23
+ 1:16 1 Кор 16:15
+ 1:17 2 Кор 10:10
+ 1:18 1 Кор 2:1, 2 Кор 2:15, Рим 1:16
+ 1:20 Аман өһө 21:30, Рим 1:22, 1 Кор 3:19

+ 1:22 Мф 12:38, Мк 8:11, Ин 2:18, Ин 4:48, Ин 6:30

+ 1:23 Гал 5:11
+ 1:24 1 Кор 2:7, Кол 2:3
+ 1:28 Иак 2:5
+ 1:29 Рим 3:27, Эф 2:9
+ 1:30 Эф 1:7, Флп 3:9
+ 1:31 2 Кор 10:17
+ 2:1 1 Кор 1:18, 2 Кор 2:15
+ 2:2 Гал 6:14
+ 2:3 2 Кор 11:30, 2 Кор 12:5, Гал 4:13
+ 2:4 1 Кор 4:20
+ 2:5 2 Кор 4:7, 2 Кор 6:7
+ 2:6 Флп 3:15
+ 2:7 Кол 2:3
+ 2:8 Ин 7:48, Апос 13:27
+ 2:10 Мф 16:17, 1 Ин 2:20
+ 2:11 Аман өһө 20:27
+ 2:12 Рим 8:15
+ 2:13 2 Кор 1:12, Ин 6:45
+ 2:14 Ин 14:17, Рим 8:7
+ 2:16 Рим 11:34
+ 3:2 1 Пет 2:2, Евр 5:13
+ 3:3 1 Кор 1:10-11, Гал 5:19-20

+ 3:5 Апос 18:24, Апос 19:1, 1 Кор 1:12, 1 Кор 4:6, 1 Кор 16:12, Эф 3:7, Кол 1:25

+ 3:6 Апос 18:4-11, Апос 18:27-28, Ин 4:36-38
+ 3:7 Гал 6:3
+ 3:8 Мф 16:27, 2 Ин 1:8
+ 3:9 2 Кор 6:1, Эф 2:20-22
+ 3:10 Рим 15:20
+ 3:11 Эф 2:20, Кол 2:7, Арыл 21:14
+ 3:13 1 Кор 1:7, 1 Кор 4:5, 1 Пет 1:7
+ 3:16 Рим 8:9, 1 Кор 6:19, 2 Кор 6:16
+ 3:17 Эф 2:21
+ 3:19 Аман өһө 21:30, 1 Кор 1:20,
+ 3:20 Саал 93:10-11
+ 3:23 2 Кор 10:7, Гал 3:29
+ 4:4 Апос 23:1,
+ 4:5 Мф 7:1, Рим 2:1, 2 Кор 10:18

+ 4:6 Апос 18:24, Апос 19:1, 1 Кор 1:12, 1 Кор 3:5

+ 4:7 Ин 3:27
+ 4:8 Арыл 3:17
+ 4:9 Рим 8:36
+ 4:10 2 Кор 11:19, 2 Кор 13:9
+ 4:11 2 Кор 11:27, Флп 4:12

+ 4:12 Апос 18:3, Мф 5:44, 1 Пет 3:9, Рим 12:14

+ 4:14 2 Кор 6:13
+ 4:15 Флм 1:10
+ 4:16 1 Кор 11:1, 1 Фес 3:7, 2 Фес 3:7
+ 4:17 Апос 16:1, 1 Кор 16:10, 1 Тим 1:2
+ 4:19 1 Кор 11:34, 1 Кор 16:5, 2 Кор 1:15-16
+ 4:20 1 Кор 2:4
+ 4:21 2 Кор 10:2, 2 Кор 13:2
+ 5:1 2 Кор 12:21,
+ 5:3 Кол 2:5
+ 5:5 2 Кор 2:6, 1 Тим 1:20, Аман өһө 23:14
+ 5:6 Мф 13:33, Лк 13:21, Гал 5:9
+ 5:7 Тахсыы 12:15,
+ 5:8 Мк 8:15, Лк 12:1
+ 5:9 Эф 5:11, 2 Фес 3:14
+ 5:11 2 Фес 3:6
+ 5:12 Мк 4:11,
+ 6:1 Мф 18:17
+ 6:2 Мф 19:28
+ 6:5 1 Кор 15:34
+ 6:7 Мф 5:39-40

+ 6:9 Гал 5:21, Эф 5:5, Тахсыы 20:14, Евр 13:4

+ 6:10 Мк 7:21-23, Гал 5:19-21

+ 6:11 Эф 2:2, Ин 13:8, Эф 5:26, Тит 3:5, Евр 10:22

+ 6:12 1 Кор 10:23
+ 6:15 Эф 5:30
+ 6:16 Төрүт. 2:24, Мк 10:7-8, Эф 5:31
+ 6:17 Эф 4:4
+ 6:18 Гал 5:19, Эф 5:3, 1 Фес 4:3
+ 6:19 Рим 14:7
+ 6:20 2 Пет 2:1, 1 Кор 7:23
+ 7:3 Тахсыы 21:10
+ 7:5 Тахсыы 19:15, Мф 4:3, 1 Фес 3:5
+ 7:6 2 Кор 8:8
+ 7:7 Мф 19:11-12, 1 Кор 12:4, 1 Пет 4:10
+ 7:9 1 Тим 5:14
+ 7:10 Мк 10:9
+ 7:11 Мк 10:11
+ 7:16 1 Пет 3:1
+ 7:18 Апос 15:1-2, Гал 5:2

+ 7:19 Рим 2:28-29, Гал 3:28, Гал 5:6, Кол 3:11

+ 7:22 Ин 8:32, Иак 2:12, 1 Пет 2:16, Рим 6:18, 2 Кор 3:17, Гал 5:1, Флм 1:16, Рим 6:22

+ 7:23 1 Кор 6:20,
+ 7:25 2 Кор 8:10-11
+ 7:30 2 Кор 6:10
+ 7:31 1 Пет 4:7, 1 Ин 2:17
+ 7:32 Мф 6:25, Лк 10:41
+ 7:38 Евр 13:4
+ 7:39 Рим 7:2
+ 8:1 Апос 15:20, Апос 15:29, 1 Кор 13:4-13
+ 8:2 Гал 6:3
+ 8:3 Гал 4:9

+ 8:6 Эф 4:6, Ин 1:3, Рим 11:36, Кол 1:16, Евр 1:2

+ 8:7 1 Кор 10:28-29

+ 8:8 Мк 7:19, Апос 10:12-15, Рим 14:14

+ 8:10 Рим 14:1, Апос 15:29, 1 Кор 10:19, Арыл 2:14

+ 8:11 Рим 14:15
+ 8:13 Рим 14:21
+ 9:1 1 Фес 2:6-7, Флм 1:8, Апос 9:3-6
+ 9:4 2 Фес 3:8-9

+ 9:5 Мк 6:3, Ин 2:12, Ин 7:3, Апос 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19, Мк 1:30

+ 9:6 Апос 4:36, Апос 13:2, Апос 15:36, Гал 2:9

+ 9:7 2 Кор 10:4, 2 Тим 2:3, Аман өһө 27:18
+ 9:9 1 Тим 5:18
+ 9:10 Рим 4:23-24, 2 Тим 2:6
+ 9:11 Рим 15:27, Гал 6:6
+ 9:14 Лк 10:7, 1 Тим 5:18
+ 9:15 Апос 18:3
+ 9:16 Рим 1:14
+ 9:17 Гал 2:7
+ 9:18 2 Кор 11:7, 2 Кор 11:9
+ 9:19 2 Кор 4:5
+ 9:20 Апос 16:3, Апос 21:23-26
+ 9:21 Рим 2:12, Рим 2:14, Гал 2:3
+ 9:22 2 Кор 11:29, 1 Кор 10:33
+ 9:24 Гал 5:7
+ 9:25 1 Пет 5:4, Флп 3:14, 2 Тим 2:5
+ 10:1 Тахсыы 13:21, Тахсыы 14:22
+ 10:3 Тахсыы 16:15, Тахсыы 16:35,
+ 10:6 Саал 77:18
+ 10:7 Тахсыы 32:6
+ 10:9 Саал 94:9,
+ 10:11 Рим 4:23
+ 10:12 Рим 11:20-21
+ 10:13 1 Кор 1:9, Саал 33:20, 2 Пет 2:9
+ 10:14 1 Ин 5:21
+ 10:16 Мк 14:22-23, Ин 6:51, 1 Кор 11:23-26
+ 10:17 Рим 12:5, 1 Кор 12:12-13, Эф 4:25
+ 10:19 Апос 15:29, 1 Кор 8:4, Арыл 2:14
+ 10:20 Саал 105:37
+ 10:21 2 Кор 6:15
+ 10:23 1 Кор 6:12
+ 10:24 1 Кор 13:5, Флп 2:21
+ 10:25 1 Кор 8:7
+ 10:26 Саал 23:1
+ 10:27 Лк 10:8
+ 10:30 Рим 14:6
+ 10:31 Кол 3:17
+ 10:32 1 Кор 8:13, Рим 14:13
+ 10:33 1 Кор 9:22, 2 Кор 12:14
+ 11:1 1 Кор 4:16, 1 Фес 1:6, 2 Фес 3:7

+ 11:3 Эф 1:22, Эф 4:15, Төрүт. 3:16, Эф 5:23, Ин 14:28, 1 Кор 15:24

+ 11:5 Лк 2:36, Апос 21:9
+ 11:7 Төрүт. 1:26
+ 11:8 Төрүт. 2:21-23
+ 11:9 Төрүт. 2:18
+ 11:11 Гал 3:28
+ 11:18 1 Кор 1:10-12
+ 11:19 1 Ин 2:19
+ 11:22 Аман өһө 17:5
+ 11:23 Гал 1:12
+ 11:24 Лк 22:19
+ 11:25 Лк 22:20
+ 11:27 Ин 6:53-56
+ 11:32 Аман өһө 3:12
+ 12:1 1 Кор 14:1
+ 12:2 Эф 2:12
+ 12:3 1 Ин 4:2-3
+ 12:4 Рим 12:6, Эф 4:4-6
+ 12:5 Рим 12:7
+ 12:6 Флп 2:13
+ 12:9 Мф 17:20, 1 Кор 13:2

+ 12:10 Мк 16:17, Апос 2:4, Апос 10:46, 1 Кор 14:2

+ 12:12 Рим 12:5, 1 Кор 10:17, Эф 4:25
+ 12:13 Гал 5:6, Эф 2:14, Кол 3:11
+ 12:26 Рим 12:15

+ 12:27 Рим 12:5, Эф 1:23, Эф 4:12, Кол 1:18, Кол 1:24

+ 12:28 Апос 11:27, Эф 4:11

+ 12:31 1 Кор 14:1, 1 Кор 14:39

+ 13:2 Апос 2:18, Мф 17:20, Мк 11:23, 1 Кор 12:9

+ 13:11 Эф 4:14
+ 13:12 Мф 5:8, 1 Ин 3:2, 1 Кор 8:3, Гал 4:9
+ 14:1 1 Кор 16:14, 1 Кор 12:1
+ 14:15 Иак 5:13, Эф 5:19
+ 14:16 2 Кор 1:20, Арыл 3:14
+ 14:20 Эф 4:14, Мф 18:3, 1 Кор 2:6
+ 14:22 Апос 2:6
+ 14:23 Апос 2:13
+ 14:26 2 Кор 12:19, 2 Кор 13:10
+ 14:29 1 Ин 4:1, 1 Фес 5:20-21

+ 14:34 1 Тим 2:11-12, Төрүт. 3:16, 1 Пет 3:1, Эф 5:22, Кол 3:18

+ 14:39 1 Кор 12:31, 1 Кор 14:1
+ 14:40 Кол 2:5
+ 15:2 Гал 3:4
+ 15:3 Лк 24:27
+ 15:4 Саал 15:10,
+ 15:5 Лк 24:34, Лк 24:36
+ 15:7 Апос 12:17, Лк 24:50, Апос 1:3-4
+ 15:8 2 Кор 12:11
+ 15:9 Эф 3:7-8, Апос 8:3
+ 15:10 2 Кор 11:23, Кол 1:29
+ 15:12 Апос 23:8, 2 Тим 2:18
+ 15:17 Рим 4:25
+ 15:18 1 Фес 4:16, Арыл 14:13

+ 15:20 1 Фес 4:14, 2 Тим 2:8, Апос 26:23, Кол 1:18, Арыл 1:5

+ 15:21 Рим 5:12-18

+ 15:23 1 Фес 4:16

+ 15:24 1 Пет 3:22, Рим 8:38, Эф 1:21, Лк 1:33, Арыл 11:15

+ 15:25 Саал 109:1, Евр 2:8
+ 15:27 Саал 8:7, Эф 1:22
+ 15:28 Ин 14:28, Эф 1:23, Кол 3:11
+ 15:30 2 Кор 11:26
+ 15:31 1 Фес 2:19
+ 15:34 1 Кор 6:5
+ 15:36 Ин 12:24
+ 15:42 Флп 3:21, Кол 3:1
+ 15:45 Төрүт. 2:7
+ 15:47 Төрүт. 2:7, Ин 3:13, Ин 6:38
+ 15:49 Төрүт. 5:3
+ 15:51 Флп 3:21

+ 15:52 Мф 24:31, 1 Фес 4:16, Арыл 11:15, 1 Фес 4:15, Флп 3:21

+ 15:53 2 Кор 5:2-4
+ 15:55 2 Тим 1:10, Евр 2:14-15
+ 15:56 Рим 4:15, Рим 7:8
+ 15:57 Рим 8:37
+ 16:1 Апос 24:17, Рим 15:25-28, Гал 2:10

+ 16:2 Апос 20:7, Арыл 1:10, 2 Кор 8:3, 2 Кор 9:3

+ 16:3 Апос 18:27, 2 Кор 3:1, Апос 24:17, Рим 15:25-28

+ 16:5 Апос 19:21, 2 Кор 1:16
+ 16:8 Тахсыы 23:16, Тахсыы 34:22, Апос 2:1
+ 16:10 Апос 16:1, 1 Кор 4:17

+ 16:12 Апос 18:24, Апос 19:1, 1 Кор 1:12, 1 Кор 3:5, 1 Кор 4:6

+ 16:13 Мф 25:13, 2 Фес 2:15
+ 16:14 1 Кор 14:1
+ 16:15 1 Кор 1:16
+ 16:16 Флп 2:29, 1 Фес 5:12-13, 1 Тим 5:17
+ 16:19 Апос 18:2, Рим 16:3, 2 Тим 4:19
+ 16:20 Рим 16:16

+ 16:21 Гал 6:11, Кол 4:18, 2 Фес 3:17, Флм 1:19

+ 16:22 Рим 9:3, Гал 1:8, Арыл 22:20

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=YKT

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Е

7. И

8. К

9. Л

10. М

11. О

12. П

13. Р

14. С

15. Т

16. Ф

17. Х

18. Э

Авва (арамей.) – Аҕа. Оҕо аҕатын ыҥырар иһирэх тыла. Айыы Тойон Иисус Христос холобурун батыһан маҥнайгы христианнар Таҥараны итинник ыҥыраллара.

Авраам – еврей норуотун улуу төрүт өбүгэтэ, Таҥара ураты сөбүлэһиини оҥорсубут киһитэ. Халбаҥнаабат бигэ итэҕэллээх буолан, кини «Таҥара доҕоро» диэн ааты ылбыт.

Аҕа баһылыктар (грек. пресбүтэрой, нууч. старейшины) – аҕабыыттары кытта тэҥҥэ еврей норуотун олоҕун салайсар бас-көс дьон; сорохторо синедрион (Үрдүкү Сүбэ) чилиэннэрэ буолаллара.

Аҕабыыт (грек. һиэрэус, нууч. священник) – Былыргы Израильга: Моисей Сокуонугар ыйыллыбыт сүөһүнү, көтөрү, бурдугу аньыы толугар сиэртибэ биэрэн Таҥараҕа сулууспалыыр киһи. Израильга, Сокуон быһыытынан, Левий удьуордарыттан ураты атын ким да аҕабыыт буолар кыаҕа суоҕа.

Аллилуйя (евр.) – Айыы Тойону айхаллааҥ. Еврейдэр Таҥараны үөрүүлээхтик уруйдуур-айхаллыыр тыллара.

Аминь (евр.) – дьиҥ чахчы оннук. Иудейдар уонна христианнар Таҥараҕа үҥүүлэрин түмүктүүр тыллара.

Апостол (грек. апостолос) – сорукка ыытыллыбыт киһи. Саҥа Кэс Тылга: Иисус Христос талан ылан Таҥара Саарыстыбатын туһунан Евангелиены иһитиннэртэрэ ыыппыт үөрэнээччитэ, миссионер. Маҥнайгы христианнар Иерусалимнааҕы сиэркэптэрин Апостоллар салайаллара.

Араҥ ыарыы – былыр тирии ыарыытын араас көрүҥүн барытын бу курдук ааттыыллара. Араҥ буолбуттары кирдээхтэр диэн ааттаан, дьонтон-сэргэттэн үүрэллэрэ. Аҕабыыт ыарыһаҕы сирийэн көрөн баран, үтүөрбүт диэтэҕинэ, киһи урукку олорбут сиригэр-уотугар төннөрө.

Архиерей (грек. архиэрэус, нууч. первосвященник) – Таҥара үлэһиттэрин иерархиятын баһылыга. Бу уһулуччулаах солотун таһынан кини өссө синедрион салайааччыта этэ. Архиерей дойду политическай олоҕор улахан сабыдыаллааҕа.

Асия – арҕааҥҥы Турция сиригэр баар, былыргы Рим империятыгар киирсэр уобалас. Бу уобаласка Мисия, Лидия, Фригия уонна Кария сирэ-уота киирсэрэ. Киин куората Эфес этэ.

Бараан Оҕото (слав.) – аньыы-хара бырастыы буоларын туһугар сиэртибэҕэ бэриллэр туох да омсото суох бараан оҕото. Киһи аймах аньыытын-буруйун Бэйэтигэр ылынан, кинилэр тустарыгар өлөн быыһыы кэлбит Сибэтиэй Айыы Тойону пророктар маннык ааттаабыттар.

Биэс уонус күн бырааһынньыга (евр. Шевуот) – Паасха кэнниттэн биэс уон күн буолан баран бэлиэтэнэр Үүнүү бырааһынньыга. Бу бырааһынньыгы еврейдэр Иерусалимҥа көрсөргө дьулуһаллара.

Быһыы, быһыллыы (грек. пэритомэ, нууч. обрезание) – еврей норуотун үгэһэ, уол оҕо төрөөбүтэ ахсыс күнүгэр оҥоһуллар сиэр-туом. Бу сиэр-туом – Таҥара Авраамҥа эппит кэс тылын бэлиэтэ – оҕо Таҥара норуотугар киирсэрин көрдөрөрө.

Быыһааччы (грек. Сотэр, нууч. Спаситель) – Мессия, Христос, киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн быыһыы кэлбит Иисус Христос Айыы Тойон.

Вавилон – Месопотамия саамай бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, элбэх дойдуну сэриилээн ылбыт Вавилон империятын киинэ. Бу империя сэриилэрэ б. э. иннинээҕи 587 с. Иерусалимы урусхаллаабыттара, Израиль норуотун билиэн ылан кулут оҥостубуттара.

Веельзевул (Баал-Зебул) – сахсырҕа таҥарата. Куһаҕан тыыннар тойоннорун сатана аата. Бу аат Израиль ыаллыы омуктара сүгүрүйэр тыыннарын Ваал-Зебуб аатыттан үөскээбит.

Галилея муората (Тивериада муората) – Галилеяҕа баар күөл. Саамай кэтириир сирэ 11 км, уһуна 21 км. Атын аата – Геннисарет (евр. Киннерет).

Геенна (евр. Ге-Хинном) – Иерусалим соҕуруу-арҕаа өттүгэр баар хочо. Былыр бу хочоҕо эмэгэттэргэ дьону сиэртибэ биэрэллэрэ. Биһиги эрабыт иннинээҕи II үйэттэн ыла бу тыл аньыылаахтар өлөн баран бүтэһиктээхтик накаастанар-буруйданар сирдэрин символа буолбута.

Голгофа (арамей. Гулгулта, евр. Гулголет) – бас уҥуоҕа. Иерусалимтан чугас турар томтор; омос көрүүгэ киһи чөмчөкөтүн санатарын иһин маннык ааттаммыт буолуон сөп.

Давид – биһиги эрабыт иннинээҕи 1055–1015 сс. Израилы салайбыт улуу ыраахтааҕы, Саалтыыр (Псалтирь) үгүс ырыаларын, үҥүүлэрин суруйбут поэт, пророк.

Давид Уола – Иисус Христос аата. Сирдээҕи олоҕор кини Давид ыраахтааҕы удьуора этэ. Күүтүүлээх Быыһааччы, Суруйууларга этиллэринэн, Давид удьуора буолуохтааҕа, онон Иисус Христоһу маннык ыҥырыы Кини Быыһааччы буоларын аһаҕастык билиниигэ тэҥнээҕэ.

Динарий (лат.) – Рим үрүҥ көмүс манньыата, үлэһит күннээҕи орто хамнаһа.

Евангелие (грек. Эвангелион) – Саҥа Кэс Тылга: маҥнай Таҥара Саарыстыбата чугаһаабытын туһунан, онтон кэлин Иисус Христос барбытын кэннэ, Христос киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн өрүһүйээри өлөн баран тиллибитин туһунан үөрүүлээх иһитиннэрии. Кэлин «Евангелие» диэн тыл «Иисус Христос туһунан суругунан кэпсээһин» диэн суолтаҕа туттуллар буолбута.

Илгэлээх үтүө (грек. харис, нууч. благодать) – Таҥара таптала, үтүө сыһыана, дьоҥҥо биэрэр алгыстаах күүһэ-күдэҕэ.

Исайя – Иисус Христос киһи аймаҕы быыһыы кэлиэхтээҕин ураты чаҕылхайдык туоһулаабыт пророк.

Киһи Уола (евр. Бен-адам, арам. Бар-наша, нууч. Сын Человеческий) – Эргэ Кэс Тылга «киһи, өлөр оҥоһуулаах» диэн суолтаҕа туттуллара. Иисус Христос бу ааты ылыныыта истээччилэргэ Даниил пророк (Дан 7:13 ) кэнэҕэс кэлиэхтээх Христос туһунан төлкөлөөбүтүн санатыахтааҕа.

Кириэскэ тиирии – былыргы Рим империятыгар буруйдаахтары накаастаан өлөрүү биир саамай ыар көрүҥэ. Кириэскэ тиириллибит киһи хас эмэ күн устата сору-муҥу көрөн өлөрө. Аймахтара, чугас дьонноро, улахан эрэйинэн үрдүкү тойоттортон көҥүллэтэн эрэ баран, кинини харайар кыахтаахтара.

Кураайы куйаар – киһитэ-сүөһүтэ, уута, ото-маһа суох, элбэх хайалаах кураайы, таас сир. Хотооллоругар тамариск, акация, терновник эрэ үүнэр, хаһан эмэ ардах түстэҕинэ, от быгар.

Кэс тыл хоппото – Иерусалимҥа баар Таҥара Дьиэтин Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар турар хоппо (кээмэйэ быһа холоон – 115´70´70 см). Бу акацияттан оҥоһуллубут, истиин-тастыын кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт хоппо иһигэр икки дьапталҕа тааска суруллубут Таҥара Уон Кэриэһэ, кыһыл көмүс иһиккэ кутуллубут маанна (маанна быһаарыытын көр) итиэннэ Аарон көҕөрө тыллыбыт үөл мас тайаҕа угуллан турбуттар.

Левиттэр – Иаков уолун Левий удьуордара. Моисей Сокуонун быһыытынан левиттэр сулууспа кэмигэр аҕабыыттарга көмөлөһөр эбээһинэстээхтэрэ.

Легион – Рим 5-6 тыһыынча киһилээх сатыы сэриитин холбоһуга.

Маанна – Израиль норуота Синай иччитэх сирин устун 40 сыл устата көһө сырыттаҕына, Таҥара халлаантан түһэрбит үрүҥ куруппаны санатар минньигэс аһа.

Моисей – Израиль норуотун кулуттааһынтан (Египет сириттэн) быыһаан таһаарбыт, Таҥара Сокуонун бар дьонугар тиэрдибит улуу пророк.

Осанна (евр. һошиана) – быыһаа биһигини. Иудеяҕа ыраахтааҕылары айхаллыыр тыллара.

Отуу бырааһынньыга (евр. Суккот, нууч. Кущей праздник) – бастаан күһүҥҥү виноград хомуурун бырааһынньыга этэ. Бу бырааһынньыгы отууга олорон бэлиэтииллэрэ. Кэлин еврейдэр өбүгэлэрэ Синай кураайы куйаарынан көһө сылдьан отууга олорбуттарын санатар бырааһынньыкка кубулуйбут.

Паасха (евр. Песах) – еврейдэр өбүгэлэрэ Египет хабалатыттан босхоломмуттарын бэлиэтиир саамай улуу бырааһынньык. Нисан ый (кулун тутар ортото-муус устар ортото) 15 күнүгэр ылыллар. Паасха кэмигэр аһытыылаах килиэби сиири Сокуон боборо. Иерусалим олохтоохторо уонна үҥэ-сүктэ кэлбит дьон 10–15 киһилээх бөлөхтөргө арахсан бииргэ аһыыллара. Аһылыкка бараан оҕотун, атыннык эттэххэ «паасханы», сииллэрэ.

Понтий Пилат – биһиги эрабыт 26–36 сс. Рим императора Иудеяҕа анаабыт баһылыга.

Пророк (грек. профэтэс) – Таҥараҕа чугас, Кини этэрин дьоҥҥо тиэрдэр киһи. Эргэ Кэс Тыл кэмигэр Таҥара еврей норуотугар элбэх пророгу биэрбитэ. Кинилэр сиргэ Иисус Христос кэлэн бар дьон туһугар толук буолуохтааҕын бэрт элбэх сыл инниттэн өтө көрбүттэрэ, бүтэр уһук кэллэҕинэ, Иисус Христос иккиһин эргиллэн аан дойдуну дьүүллүөн иннигэр туох буолуохтааҕын төлкөлөөбүттэрэ. Саҥа Кэс Тылга Таҥара этэрин дьоҥҥо тиэрдэр, иһитиннэрэр христианнар эмиэ пророктар диэн ааттаналлар.

Равви, Раввуни – тойонум. Еврейдэр итэҕэлгэ үөрэтэр киһини ытыктабыллаахтык ыҥырар тыллара.

Саддукейдар (евр. цаддиким) – былыргы Израиль религиознай-политическай олоҕор улахан сабыдыаллаах Таҥара үлэһиттэрэ, аҕа баһылыктар. Кинилэр фарисейдары утараллара, суруллубут Сокуону эрэ билинэллэрэ, Аанньаллар баалларын, өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин итэҕэйбэт этилэр.

Самария олохтоохторо – Иудея уонна Галилея икки ардыларынааҕы Самария (Шомрон) уобалаһыгар олорор, атын омуктары кытта булкуспут еврейдэр. Итэҕэллэрэ Тораҕа (Моисей биэс кинигэтигэр) олоҕурара. Политикаҕа, сиэргэ-туомҥа, итэҕэлгэ тыл тылларыгар киирсиспэт буоланнар, иудейдары кытта өстөһөллөрө.

Саҥа Кэс Тыл (грек. Кайнэ Диатэкэ, нууч. Новый Завет) – саҥа сөбүлэһии, дуогабар, сойуустаһыы. Таҥара дьону кытта саҥа сөбүлэһии түһэрсиэхтээҕин туһунан пророктар Эргэ Кэс Тыл кинигэлэригэр эрдэттэн өтө көрөн эппиттэр. Иисус Христос сиргэ олорон ааспыт олоҕо, үөрэппит үөрэҕэ, киһи аймах буруйун-аньыытын боруостаан кириэскэ өлүүтэ, килбиэннээх тиллиитэ барыта Таҥара киһи аймаҕы кытта оҥорсубут саҥа сөбүлэһиитэ буолбута. Саҥа Кэс Тыл былыргы грек тылынан суруллубут 27 кинигэлээх.

Сибэтиэйдэр – Саҥа Кэс Тылга: Таҥара дьоно, христианнар.

Синагога – еврейдэр Таҥараҕа үҥэр, Сокуону үөрэтэр, мунньахтыыр, дьыалаларын-куолуларын быһаарсар дьиэлэрэ.

Синедрион (евр. санхедрин, грек. сүнедрион) – еврей норуотун Рим саба баттыыр былааһыттан харыстыыр соруктаах, итэҕэл, быраап, суут дьыалатын быһаарар үрдүкү дьаһал тэрилтэтэ. Синедрион 71 чилиэннээҕэ (аҕабыыттар, аҕа баһылыктар, сокуонньуттар, фарисейдар, саддукейдар). Салайааччылара архиерей этэ.

Скиния, Туоһулааһын Скинията (грек.) – еврейдэр Синай кураайы куйаарын устун көһө сылдьар кэмнэригэр Таҥараҕа үҥэргэ анаан оҥостуммут баай-талым көстүүлээх сүүнэ улахан балааккалара (устата 14 м, туората 4 м, үрдүгэ 5 м). Иһигэр кэс тыл хоппото ууруллара.

Смоковница – Палестинаҕа дэлэйдик үүнэр кэтит сэбирдэхтээх минньигэс отонноох мас.

Сокуон (Моисей Сокуона, грек. номос, нууч. закон) – Таҥара Синай хайатын үрдүгэр Моисейга биэрбит сокуоннара (Уон Кэриэһэ) уонна киһи олоҕун бары өрүттэригэр сыһыаннаах ыйыылара-кэрдиилэрэ. Кинини кытта сөбүлэһии түһэрсибит Израиль норуота бу кэриэстэри халбаҥнаабакка тутуһуохтааҕа. Еврейдэр атын омуктары «Сокуона суохтар» диэн ааттыыллара. Библия маҥнайгы биэс кинигэтэ эмиэ «Сокуон» диэн ааттанар. Бу кинигэлэргэ Таҥара норуокка Моисейынан бэрдэрбит кэриэстэрэ, ыйыылара-кэрдиилэрэ киирбиттэр. Еврей Библиятын кинигэлэрин барыларын түмэн «Сокуон уонна Пророктар» диэн ааттыыллара.

Сокуонньуттар (грек. грамматэус, нууч. книжник, законник) – Суруйуулары, чуолаан Моисей Сокуонун, дириҥник ырытан чинчийэр үөрэхтээх дьон; үксүлэрэ фарисейдар этилэр.

Субуота (евр. шаббат, грек. саббатон) – сынньалаҥ. Еврей халандаарыгар нэдиэлэ сэттис күнэ. Бу Таҥараҕа анаммыт ытык күҥҥэ ханнык да үлэ көҥүллэммэт. Субуота сынньалаҥа бээтинсэ киэһэ күн киирбитин кэннэ, маҥнайгы үс сулус таҕыстаҕына, саҕаланара.

Таҥара Дьиэтэ (грек. хиэрос, наон, нууч. храм) – иудейдар Таҥараҕа сүгүрүйэр, сулууспалыыр, сиэртибэ биэрэр Храмнара, кинилэр норуот быһыытынан сомоҕолоһууларын бэлиэтэ. Таҥара Дьиэтэ Иерусалимҥа эрэ баара. Кини Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар архиерей эрэ сылга биирдэ киирэн, бэйэтин уонна Израиль дьонун буруйун-аньыытын иһин сиэртибэ биэрэрэ. Айыы Тойон Иисус Христос өтө көрөн эппитин курдук, б. э. бастакы үйэтин 70 сылыгар римляннар Таҥара Дьиэтин төрдүттэн урусхаллаабыттар.

Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга (евр. Ханука) – Сирия баһылыга IV Антиох Епифан Таҥара Дьиэтин үс сыл устата тэпсибитин-киртиппитин кэннэ, б. э. иннинээҕи 164 с. хат ырааһырдан, сибэтии гынан, Таҥараҕа анаабыттарын бэлиэтиир иудей бырааһынньыга.

Фарисейдар (евр. перушим) – былыргы Иудея олоҕор улахан сабыдыаллаах религиознай бөлөх. Кинилэр Моисей Сокуонун, сиэри-туому, үгэстэри эҥкилэ суох тутуһарга дьулуһаллара, норуоттан эмиэ ону ирдииллэрэ, Аанньаллар, абааһылар баалларын, өлбүттэр кэнэҕэс тиллиэхтээхтэрин итэҕэйэллэрэ.

Хоруоп – Палестинаҕа өлбүт дьону хайа куоҥхалайдарыгар эбэтэр очуос таастарга хаһыллан оҥоһуллубут улахан хаспахтарга – склептэргэ харайаллара. Бокуонньугу үчүгэй сыттаах арыынан оҕунуохтаан баран, таҥаска суулууллара уонна истиэнэни кыйа турар таас ыскаамыйаҕа уураллара. Киһи төҥкөйөн эрэ баран киирэр намыһах ааннарын, кыыл, көтөр буулаабатын диэн, улахан сымара таастарынан бүөлэтэллэрэ. Ардыгар хаспах таһыгар кыракый сад үүннэрэллэрэ.

Эргэ Кэс Тыл (грек. Палайа Диатэкэ, нууч. Ветхий Завет) – Таҥара Израиль норуотун кытта Синай хайатыгар оҥорсубут сөбүлэһиитэ. Бу сөбүлэһии быһыытынан Таҥара дьону кытта ураты сыһыаҥҥа киирэр, кинилэри өрүүтүн араҥаччылыах буолар, оттон дьон Кини этэр кэс тылын толоруохтаахтар.

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

1. Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

2. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

3. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

4. Былыргы Илин Дойдулар

5. Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

6. Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

7. Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

8. Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

9. Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Былыргы Илин Дойдулар

Былыргы Илин Дойдулар

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

1. Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

2. Иерусалим Уонна Елеон Хайата

3. Синай Хайата

4. Туустаах

5. Фавор Хайата

6. Назарет

7. Вифлеем

8. Нордан

9. Капернаум

10. Галилея Каната

11. Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

12. Геннисарет Куөлэ

13. Вифания

14. Рим Колизейа

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Синай Хайата

Синай Хайата

Туустаах

Туустаах

Фавор Хайата

Фавор Хайата

Назарет

Назарет

Вифлеем

Вифлеем

Нордан

Нордан

Капернаум

Капернаум

Галилея Каната

Галилея Каната

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Геннисарет Куөлэ

Геннисарет Куөлэ

Вифания

Вифания

Рим Колизейа

Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Мф 1:23 Ис 7:14; 8:8. 2:6 Мих 5:2. 2:15 Ос 11:1. 2:18 Иер 31:15. 3:3 Ис 40:3. 4:4 Втор 8:3. 4:6 Пс 90:11-12. 4:7 Втор 6:16. 4:10 Втор 6:13. 4:16 Ис 9:1-2. 5:21 Исх 20:13. 5:27 Исх 20:14. 5:31 Втор 24:1. 5:33 Лев 19:12; Числ 30:3. 5:38 Исх 21:24; Лев 24:19-20. 5:43 Лев 19:18. 8:17 Ис 53:4. 9:13 Ос 6:6. 10:36 Мих 7:6. 11:10 Мал 3:1. 11:14 Мал 4:5-6. 12:7 Ос 6:6. 12:21 Ис 42:1-4. 12:40 Иона 2:1. 13:15 Ис 6:9-10. 13:35 Пс 77:2. 15:4 Исх 20:12; 21:17. 15:9 Ис 29:13. 18:16 Втор 19:15. 19:4 Быт 1:27; 5:2. 19:5 Быт 2:24. 19:19 Исх 20:12-16; Лев 19:18. 21:5 Ис 62:11; Зах 9:9. 21:9 Пс 117:26. 21:13 Ис 56:7. 21:16 Пс 8:3. 21:42 Пс 117:22-23. 22:24 Втор 25:5. 22:32 Исх 3:6. 22:37 Втор 6:5. 22:39 Лев 19:18. 22:44 Пс 109:1. 23:39 Пс 117:26. 24:15 Дан 12:11. 24:29 Ис 13:9-10; 34:4. 24:30 Дан 7:13. 26:15 Зах 11:12. 26:31 Зах 13:7. 26:64 Пс 109:1; Дан 7:13. 27:10 Зах 11:12-13; Иер 19:1-13; 32:6-9. 27:34 Пс 68:22. 27:46 Пс 21:2.

Мк 1:3 Мал 3:1; Ис 40:3. 4:12 Ис 6:9-10. 7:7 Ис 29:13. 7:10 Исх 20:12; 21-17. 10:4 Втор 24:1. 10:6 Быт 1:27; 5:2. 10:8 Быт 1:27; 2:24. 10:19 Исх 20:12-16; Втор 5:16-20. 11:10 Пс 117:25-26. 11:17 Ис 56:7. 12:11 Пс 117:22-23. 12:19 Втор 25:5. 12:26 Исх 3:6. 12:30 Втор 6:5. 12:31 Лев 19:18. 12:36 Пс 109:1. 13:25 Ис 13:10; 34:4. 13:26 Дан 7:13. 14:27 Зах 13:7. 14:62 Пс 109:1; Дан 7:13. 15:34 Пс 21:2.

Лк 2:23 Исх 13:2. 2:24 Лев 12:8. 3:6 Ис 40:3-5. 4:4 Втор 8:3. 4:8 Втор 6:13. 4:11 Пс 90:11-12. 4:19 Ис 61:1-2. 6:4 1 Цар 21:2-7. 7:27 Мал 3:1. 8:10 Ис 6:9-10. 10:27 Втор 6:5; Лев 19:18. 13:35 Пс 117:26. 18:20 Исх 20:12-16. 19:38 Пс 117:26. 19:46 Ис 56:7. 20:17 Пс 117:22. 20:37 Исх 3:6. 20:43 Пс 109:1. 21:27 Дан 7:13. 22:37 Ис 53:12. 22:69 Пс 109:1. 23:30 Ос 10:8. 23:46 Пс 30:6.

Ин 2:17 Пс 68:10. 6:31 Пс 77:24; 104:40. 6:45 Ис 54:13. 7:38 Притч 18:4; Ис 12:3; 58:11; Иез 47:1; Зах 14:8. 10:34 Пс 81:6. 12:13 Пс 117:25-26. 15:25 Пс 34:19; 68:5. 19:24 Пс 21:19. 19:36 Исх 12:46. 19:37 Зах 12:10.

Апос 1:20 Пс 68:26. 1:20 Пс 108:8. 2:21 Иоиль 2:28-32. 2:30 Пс 131:11. 2:31 Пс 15:10. 2:35 Пс 109:1. 4:11 Пс 117:22. 4:26 Пс 2:1-2. 7:5 Быт 17:8. 7:7 Быт 15:13-14; Исх 3:12. 7:18 Исх 1:8. 7:28 Исх 2:13-14. 7:30 Исх 3:2. 7:32 Исх 3:6. 7:34 Исх 3:5-10. 7:40 Исх 32:4, 23. 7:43 Ам 5:25-27. 7:50 Ис 66:1-2. 8:33 Ис 53:7-8. 13:22 Пс 88:21; 1 Цар 13:14. 13:34 Ис 55:3. 13:35 Пс 15:10. 13:41 Авв 1:5. 13:47 Ис 49:6. 15:17 Ам 9:11-12. 23:5 Исх 22:28. 28:27 Ис 6:9-10.

Иак 2:8 Лев 19:18. 2:11 Исх 20:13-14; Втор 5:17-18. 2:23 Быт 15:6. 4:6 Притч 3:34.

1 Петр 1:16 Лев 11:44; 19:2. 1:25 Ис 40:6-8. 2:6 Ис 28:16. 2:7 Пс 117:22. 2:8 Ис 8:14. 2:9 Исх 19:6; Ис 43:20-21. 2:22 Ис 53:9. 3:10 Пс 33:13-17. 4:8 Притч 10:12. 4:18 Притч 11:31. 5:5 Притч 3:34.

2 Петр 2:22 Притч 26:11.

Рим 2:24 Ис 52:5; Иез 36:20. 3:12 Пс 13:1-3. 3:13 Пс 5:10; Пс 139:4. 3:14 Пс 9:28. 3:15 Притч 1:16. 3:17 Ис 59:7-8. 3:18 Пс 35:2. 4:3 Быт 15:6. 4:8 Быт 15:5. 4:17 Быт 17:5. 4:18 Быт 15:5. 7:7 Исх 20:17. 8:36 Пс 43:22. 9:7 Быт 21:12. 9:9 Быт 18:10, 14. 9:12 Быт 25:23. 9:13 Мал 1:2-3. 9:15 Исх 33:19. 9:17 Исх 9:16. 9:20 Ис 29:16; 45:9. 9:25 Ос 2:23. 9:26 Ос 1:10. 9:28 Ис 10:22-23. 9:29 Ис 1:9. 9:33 Ис 8:14; 28:16. 10:5 Лев 18:5. 10:7 Втор 30:12-13. 10:8 Втор 30:14. 10:11 Ис 28:16. 10:13 Иоиль 2:32. 10:15 Ис 52:7. 10:16 Ис 53:1. 10:18 Пс 18:5. 10:19 Втор 32:21. 10:20 Ис 65:1. 10:21 Ис 65:2. 11:3 3 Цар 19:18. 11:4 3 Цар 19:18. 11:8 Ис 29:10; Втор 29:4. 11:10 Пс 68:23-24. 11:27 Ис 59:20-21; 27:9. 11:34 Ис 40:13; Иер 23:18. 11:35 Иов 41:3. 12:9 Втор 32:35. 12:20 Притч 25:21-22. 13:9 Исх 20:13-17; Лев 19:18. 14:11 Ис 49:18; 45:23. 15:3 Пс 68:9. 15:9 Пс 17:50. 15:10 Втор 32:43. 15:11 Пс 116:1. 15:12 Ис 11:10. 15:21 Ис 52:15.

1 Кор 1:19 Ис 29:14. 1:31 Иер 9:24. 2:16 Ис 40:13. 3:19 Иов 5:13. 3:20 Пс 93:11. 10:7 Исх 32:6. 10:26 Пс 23:1. 14:21 Ис 28:11-12. 15:27 Пс 8:7. 15:32 Ис 22:13. 15:54 Ис 25:8 15:55 Ос 13:14.

2 Кор 4:13 Пс 115:1. 6:2 Ис 49:8. 6:16 Лев 26:11-12. 6:17 Ис 52:11. 9:9 Пс 111:9. 10:17 Иер 9:23-24. 13:1 Втор 19:15.

Гал 3:6 Быт 15:6. 3:10 Втор 27:26. 3:11 Авв 2:4. 3:12 Лев 18:5. 3:13 Втор 21:23. 3:16 Быт 13:15; 24:7. 4:27 Ис 54:1. 4:30 Быт 21:10.

Еф 4:8 Пс 67:19. 4:25 Зах 8:16. 4:26 Пс 4:5. 5:31 Быт 2:24. 6:3 Исх 20:12.

1 Тим 5:18 Втор 25:4.

2 Тим 2:19 Числ 16:5, 26; Наум 1:7.

Евр 1:5 Пс 2:7; 2 Цар 7:14; 1 Пар 17:13. 1:6 Пс 96:7. 1:7 Пс 103:4. 1:9 Пс 44:7-8. 1:12 Пс 101:26-28. 1:13 Пс 109:1. 2:8 Пс 8:5-7. 2:12 Пс 21:23. 2:13 Пс 15:1; Ис 8:18. 3:11, 15 Пс 94:7-11. 4:3, 5 Пс 94:11. 4:4 Быт 2:2. 5:5 Пс 2:7. 5:6 Пс 109:4. 6:14 Быт 22:17. 7:2 Быт 14:17-20. 7:17, 21 Пс 109:4. 8:5 Исх 25:40. 8:12 Иер 31:31-34. 10:7-9 Пс 39:7-9. 10:17 Иер 31:33-34. 10:30 Втор 32:35-36; Пс 134:14. 10:38 Ис 26:20; Авв 2:3-4. 11:5 Быт 5:24. 11:21 Быт 47:31. 12:6 Притч 3:11-12. 12:20 Исх 19:13. 12:21 Втор 9:19. 12:26 Агг 2:6. 13:5 Втор 31:6. 13:6 Пс 117:6-7.

Арыл 2:27-28 Пс 2:8-9.

Table of Contents

Саҥа Кэс Тыл: 1 Коринф христианнарыгар

Саҥа Кэс Тыл

- Аан тыл

- Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

- 1 Коринф христианнарыгар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

- Авва
- Авраам
- Аҕа баһылыктар
- Аҕабыыт
- Аллилуйя
- Аминь
- Апостол
- Араҥ ыарыы
- Архиерей
- Асия
- Бараан Оҕото
- Биэс уонус күн бырааһынньыга
- Быһыы, быһыллыы
- Быыһааччы
- Вавилон
- Веельзевул
- Галилея муората
- Геенна
- Голгофа
- Давид
- Давид Уола
- Динарий
- Евангелие
- Илгэлээх үтүө
- Исайя
- Киһи Уола
- Кириэскэ тиирии
- Кураайы куйаар
- Кэс тыл хоппото
- Левиттэр
- Легион
- Маанна
- Моисей
- Осанна
- Отуу бырааһынньыга
- Паасха
- Понтий Пилат
- Пророк
- Равви, Раввуни
- Саддукейдар
- Самария олохтоохторо
- Саҥа Кэс Тыл
- Сибэтиэйдэр
- Синагога
- Синедрион
- Скиния, Туоһулааһын Скинията
- Смоковница
- Сокуон
- Сокуонньуттар
- Субуота
- Таҥара Дьиэтэ
- Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга
- Фарисейдар
- Хоруоп
- Эргэ Кэс Тыл

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

- Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

- Былыргы Илин Дойдулар
- Иисус Христос кэминээҕи Рим империята
- Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана
- Павел Апостол миссионердыыр иккис айана
- Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

- Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

- Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир
- Иерусалим Уонна Елеон Хайата
- Синай Хайата
- Туустаах
- Фавор Хайата
- Назарет
- Вифлеем
- Нордан
- Капернаум
- Галилея Каната
- Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол
- Геннисарет Куөлэ
- Вифания
- Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА